Η βυζαντινή παράδοση στα βαλκάνια

(Το παρακάτω κείμενο γράφτηκε από τον Σέρβο διανοούμενο και νομπελίστα ειδικά για το πρόγραμμα της Διαβαλκανικής Συνάντησης)

του Milorad Pavic

Μπορούμε να πλησιάσουμε το Βυζάντιο ως ένα κράτος, μια ελληνική αυτοκρατορία που οικοδομήθηκε πάνω στα θεμέλια του Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους με όλα τα παρεπόμενα. Υπήρχαν, όπως γνωρίζουμε, στις ίδιες ή σε διαφορετικές περιόδους, άλλες γειτονικές αυτοκρατορίες όπως η σέρβικη, η βουλγάρικη, η ρωσική.

Υπάρχει, κατά τη γνώμη μου, μια άλλη ευρύτερη ερμηνεία του Βυζαντίου ως ένα οικουμενικό πνευματικό κέντρο, αυτή η προσέγγιση περιλαμβάνει και τη σερβική, τη βουλγάρικη και τη ρωσική αυτοκρατορία και άλλες περιοχές, λαούς και βασίλεια της βαλκανικής αλλά και πέρα απ’ αυτήν όχι στο επίπεδο της κρατικής ένταξης αλλά στο επίπεδο της πνευματικότητας. Το να κατανοήσουμε το τι πραγματικά ήταν το Βυζάντιο και γιατί αποτελεί ως σήμερα μια ζωντανή δύναμη στην Ευρώπη, τα Βαλκάνια και τον κόσμο, πρέπει να αναλογιστούμε τη Βυζαντινή Πνευματική Κοινοπολιτεία.

Από το Βυζάντιο και τη χριστιανική του πνευματικότητα πηγάζουν αμέτρητες θρησκευτικές, πολιτιστικές, καλλιτεχνικές και δικαϊκές επιρροές στα κράτη και τις παραδόσεις της Σερβίας, της Ρωσίας, της Λευκορωσίας, της Ουκρανίας, ης Βουλγαρίας, της Γεωργίας, της Ρουμανίας. Τα Βαλκάνια βρίσκονται κάτω από την πνευματική επιρροή της ανατολικής ορθοδοξίας και του πολιτισμού της. Έτσι μπορούμε ν’ αρχίσουμε από το ελληνικό αλφάβητο το οποίο υιοθετήθηκε και προσαρμόστηκε σύμφωνα με τις ανάγκες των Σέρβων, των Ρώσων, των Βουλγάρων, των Γεωργιανών ή των Ρουμάνων.

Μπορούμε να φανταστούμε για παράδειγμα τον κοινό τρόπο απεικόνισης στις αγιογραφίες στην Ελλάδα και αργότερα στη Σερβία ή τη Βουλγαρία. Μπορούμε να φανταστούμε την πρόσληψη του βυζαντινού δικαίου στη σέρβικη εκδοχή του Αγίου Σάββα του 1200 μ.Χ. ή ας φέρουμε στο νου μας, για παράδειγμα, την σερβική διασκευή του Ψευδο-Αρειοπαγείτου που έγινε τον 14ο αιώνα. Μπορούμε να φανταστούμε μπαίνοντας σε μια ελληνική εκκλησία, και να αναγνωρίσουμε την ελληνική αρχιτεκτονική που υιοθετήθηκε και διασκευάστηκε στη Ρωσία, τη Ρουμανία ή την Αρμενία. Μπορούμε να ακούσουμε ελληνικούς εκκλησιαστικούς ύμνους και τις διασκευές τους στις εκκλησίες και τις γλώσσες των άλλων βαλκανικών και μη βαλκανικών χωρών που αναφέρθηκαν παραπάνω. Μπορούμε να ακούσουμε εκκλησιαστική ποίηση και προσευχές στα ελληνικά και ύστερα σε άλλες γλώσσες και εκκλησίες της μεγάλης Βυζαντινής Πνευματικής Κοινοπολιτείας. Για παράδειγμα, μπορούμε να ακούσουμε ελληνικούς στίχους γραμμένους από τον Άγιο Ιωάννη Δαμασκηνό και να δούμε στη μονή χιλανδαρίου την εικόνα που παριστάνει τη Παρθένο με τρία χέρια, ν’ ακούσουμε τους θρησκευτικούς στίχους του Αγίου Ιωάννη του Δαμασκηνού γραμμένους από ένα από τα τρία χέρια που σας είπα. Κι ύστερα, ν’ ακούσουμε στο σέρβικο μοναστήρι της Στουντένικα μια σερβική εκδοχή του 11ου-12ου αιώνα με τους ίδιους στίχους. Μπορούμε να δούμε και ν’ ακούσουμε έναν έλληνα ιερέα στη Θεσσαλονίκη ν’ αναγιγνώσκει έναν από τους λόγους του Αγίου Ιωάννου του Χρυσόστομου, και ύστερα τον ίδιο λόγο σε μια παλαιά βουλγάρικη εκδοχή, σε ρωσικές και ουκρανικές εκδοχές σε κάποια από τις εκκλησίες του Κιέβου. Ή να παρακολουθήσουμε την λειτουργία σε διαφορετικά μοναστήρια και γλώσσες στον

Σκεπτόμενοι μ’ αυτόν τον τρόπο, κατά τη γνώμη μου μπορούμε να προσφέρουμε μια πιο κατανοητή ιδέα για το τι είναι ο ανατολικοευρωπαϊκός πολιτισμός και τι θέση έχουν σ’ αυτόν τα Βαλκάνια, το Βυζάντιο και η πνευματικότητά του ως σήμερα. Σήμερα, που αντιμετωπίζουμε όλοι κινδύνους, είναι πολύ σημαντικό να το λέμε. Εγώ πιστεύω ότι είμαστε όλοι βυζαντινοί. Βυζαντινοί στον πολιτισμό μας, στην τέχνη μας, στις παραδόσεις μας, και στις καρδιές μας. Αρνούμενοι να δούμε το Βυζάντιο και τα Βαλκάνια σαν έναν βάρβαρο κόσμο, αυτό που συμβαίνει στην Ευρώπη της Δύσης ξανά σήμερα είναι βαρβαρότητα, όμως είναι στο χέρι μας να εξηγήσουμε ότι το Βυζάντιο και τα Βαλκάνια είναι η μισή κληρονομιά της Ευρώπης και ένας από τους δύο ουσιαστικά πολιτισμούς της. Κληρονόμος και διάδοχος της ανατολικής Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Είναι ο πολιτισμός της Αρχαίας Ελλάδας, της χριστιανικής Ελλάδας, πολιτισμός των εικόνων και των αγιογραφιών, πατρίδα του Ιουστινιανού, του Ιωάννου του Χρυσόστομου, των Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου, του Ιωάννου Δαμασκηνού και του Αγίου Σάββα της Σερβίας, του Ελ Γκρέκο πατρίδα, πνευματική ρίζα του Ντοστογιέφσκυ, του Τολστόι και Μεντελέγιεφ, του Ιονέσκο , του Μπρανκούσι, του Καβάφη και της Μελίνας Μερκούρη, του Καντίνσκυ, του Ελύτη και του Ταρκόφσκυ, της Μαρίας Κάλλας, του Ιβο Άντριτς και του Καζαντζάκη, του Καρπώφ, του Κασπάρωφ και του Λιουμπόεβιτς κ.λπ, κ.λπ.

Η βυζαντινή πνευματικότητα είναι περισσότερο ενεργή και δυνατή απ’ όσο νομίζουμε συνήθως. Και εξακολουθεί να ζει στα Βαλκάνια του σήμερα και σε άλλες γειτονικές χώρες.

Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Άρδην τ. 6, Ιανουάριος – Φεβρουάριος 1997.

Εδώ έχει ληφθεί από την ιστοσελίδα του περιοδικού

http://www.ardin.gr/node/2075

Advertisements
This entry was posted in Χωρίς κατηγορία and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

2 Responses to Η βυζαντινή παράδοση στα βαλκάνια

  1. Ο/Η ΔΑΒΙΔ λέει:

    Υπαρχουν παρα πολλες ανακρηβειες στο κειμενο αυτο, δεν θελω να πιστεψο οτη το εκανε σκοπημα , μαλλων πηρε φορα και οτη του ηρθε τα εγραψε, ουδεις αλανθαστος, αλλα ειναι υπερβολικα πολλες ανακρηβειες, ΑΥΤΟ ΜΟΙΑΖΕΙ ΠΙΟ ΠΟΛΥ ΜΕ ΔΥΑΦΥΜΙΣΗ, ΕΝΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΞΗΖΕΙ ΚΑΤΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟ, εγω ο ταπεινος φυλελληνας ειμαι υπερηφανος που καποιος προγονος μου υπερασπιζοταν τα ανατοληκα συνορα του ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ, με συγχορητε ουτε νομπελιστας ειμαι ουτε ιστορηκος αλλα μερηκοι που τους αναφερει ο κυριος παβιτς, δεν ειναι οχη μονο ορθωδοξοι,δεν ειναι καν χρηστιανοι.Σχετικα με το αλφαβητο τα εκανε θαλασσα, τετοιας εμβελειας επιστημονες πρεπει να ειναι λιγο προσεκτηκοι σε τετοια ΤΕΡΑΣΤΗΑ θεματα , αλλιος να φθασουμε σε σημειο να λεμε πος ο Αλεξανδρος μηλουσε σχεδων ρωσικα ρε παιδια.

    • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

      Καλησπέρα Δαυίδ,
      έχει γούστο αυτό το «μάλλον πήρε φόρα», αλλά νομίζω ότι οι παρατηρήσεις σου είναι ορθές με δεδομένο ότι απαντούν σε άλλο ερώτημα από αυτό που απαντά ο συγγραφέας.

      Ο τελευταίος, αν τον καταλαβαίνω σωστά, θέλει να πεί ότι η βυζαντινή πνευματικότητα είναι ενεργή μέχρι και σήμερα, ανεξάρτητα κι από αυτή την ταυτότητα των πνευματικών της τέκνων. Δηλαδή μπορεί κανείς να τελεί υπό την επίδραση του Βυζαντίου ακόμη κι αν δηλώνει άθεος ή ό,τι άλλο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s