Ένα κείμενο του 1896 σε μέρες σαν κι αυτές

Η κάποτε, μέχρι το 1987, συντηρητική και τώρα θεραπαινίδα του ρηχού, ήτοι απροϋπόθετου, φιλελευθερισμού εφημερίδα Καθημερινή έχει κατά καιρούς φιλοξενήσει άρθρα περί «νέου πατριωτισμού», και ιδίως από αυτούς που την διηύθυναν κατά καιρούς. Με αφορμή, όχι αιτία, το πρόσφατο άρθρο του κ. Αλέξη Παπαχελά με τίτλο «ο νέος πατριωτισμός» (Καθημερινή 26/12/2010) θυμήθηκα ένα μικρό απόσπασμα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη από το κείμενό του με τίτλο Οἰωνὸς που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Ακρόπολις την 01 Ιανουαρίου 1896. Ένα κείμενο που συνδυάζει την αξίωση για ευσυνείδητη λειτουργία των θεσμών με την πρόληψη της χρεοκοπίας σε ένα άλλο, φυσικά, από αυτό των ευυπόληπτων δημοσιογράφων της Καθημερινής, πλαίσιο.

Δεν εννοώ, βέβαια, ότι θα μπορούσαν οι δημοσιογράφοι της Καθημερινής να εντάξουν αντιλήψεις περί μεταρρύθμισης της ελλαδικής κοινωνίας σε ένα πλαίσιο κοινό ή παρεμφερές με αυτό του Παπαδιαμάντη. Εδώ δεν τα κατάφεραν άλλοι κι άλλοι. Θα τα καταφέρουν οι τωρινοί διευθύνοντες την εφημερίδα;

Είναι κρίμα γιατί η Καθημερινή ήταν η τελευταία εφημερίδα που μπορούσαμε να πιάσουμε στα χέρια μας. Και θα συνεχίσουμε να το κάνουμε στο βαθμό που συνεχίζουν να δημοσιεύουν σε αυτή τέσσερις ή πέντε άνθρωποι (δεν είναι περισσότεροι, αν αφαιρέσουμε, βέβαια, ορισμένους εξαιρετικούς, κατά καιρούς, συγγραφείς που δημοσιεύουν σε αυτήν). Η χρήση του πληθυντικού ας προσληφθεί ως εκδήλωση ευγένειας. Φυσικά ομιλώ εκ μέρους του εαυτού μου και μόνον.

Το μικρό αυτό απόσπασμα  παρατίθεται αντιγραμμένο από την κριτική έκδοση των Απάντων του Παπαδιαμάντη που έχει γίνει από τον  Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλο (εκδόσεις Δόμος, 2η επανέκδοση, Αθήνα 2005). Το άρθρο βρίσκεται στον πέμπτο τόμο, σελ. 251-254.

Οι αριθμοί στις μαύρες αγκύλες αντιστοιχούν στους αριθμούς των σελίδων του πρωτοτύπου:

[253]Τί χρειάζεται ὁ οἰωνὸς;
Μήπως δὲν εἶναι τὰ πράγματα;
Εἷς οἰωνὸς ἄριστος. Ἀλλὰ τίς ἔβαλεν εἰς πρᾶξιν τὴν συμβουλὴν τοῦ θειοτάτου ἀρχαίου ποιητοῦ; Ἐκ τῆς παρούσης ἡμῶν γενεᾶς τὶς ἠμύνθη περὶ πάτρης;

Ἠμύνθησαν περὶ πάτρης οἱ ἄστοργοι πολιτικοί, οἱ ἐκ περιτροπῆς μητρυιοὶ τοῦ ταλαίπωρου ὠρφανισμένου Γένους, τοῦ «στειρεύοντος πρὶν καὶ ἠτεκνωμένου δεινῶς σήμερον»;

Ἄμυνα περὶ πάτρης δὲν εἶναι αἱ σπασμωδικαί, κακομελέτητοι καὶ κα –[254]κοσύντακτοι ἐπιστρατεῖαι, οὐδὲ τὰ σκωριασμένης ἐπιδεικτικότητος θωρηκτά. Ἄμυνα περὶ πάτρης θὰ ἦτο ἡ εὐσυνείδητος λειτουργία τῶν θεσμῶν, ἡ ἑθνικὴ ἀγωγή, ἡ χρηστὴ διοίκησις, ἡ καταπολέμησις τοῦ ξένου ὑλισμοῦ καὶ τοῦ πηθικισμοῦ, τοῦ διαφθείραντος τὸ φρόνημα καὶ ἐκφυλίσαντος σήμερον τὸ ἔθνος, καὶ ἡ πρόληψις τῆς χρεοκοπίας.

Τίς ἠμύνθη περὶ πάτρης;
Καὶ τί πταίει ἡ γλαῦξ, ἡ θρηνοῦσα ἐπὶ ἐρειπίων; Πταίουν οἱ πλάσαντες τὰ ἐρείπια. Καὶ τὰ ἐρείπια τὰ ἔπλασαν οἱ ἀνίκανοι κυβερνῆται τῆς Ἑλλάδος.

Καὶ σήμερον, νέον ἔτος ἄρχεται. Καὶ πάλιν τί χρειάζονται οἱ οἰωνοί; Οἰωνοί εἶναι τὰ πράγματα.
Μόνον ὁ λαὸς λέγει: «Κάθε πέρσι καλύτερα».
Ἄς εὐχηθῶμεν τὸ ἀρχόμενον ἔτος νὰ μὴ εἶναι χειρότερον ἀπό τὸ ἔτος τὸ φεῦγον.

counter for wordpress

Advertisements
This entry was posted in Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης and tagged , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

38 Responses to Ένα κείμενο του 1896 σε μέρες σαν κι αυτές

  1. Ο/Η manolopoulos nikolaos λέει:

    φίλε Λεωνίδα, καλή νέα χρονιά και κάθε καλό σε όλη την οικογένεια. Διάβασα με ενδιαφέρον το μικρό κειμενάκι του Παπαδιαμάντη. Πολύ έυστοχη η επιλογή του για τελευταία ανάρτηση του 2010. Αν και μικρό σε έκταση θέτει ωστόσο τεράστια ζητήματα. Ιδιαίτερα τα θέματα της εθνικής αγωγής και της καταπολέμησης του ξένου υλισμού και πιθηκισμού χωράνε μεγάλη συζήτηση. Γιατί η εθνική αγωγή παλιότερα είχε εκφυλιστεί σε διδασκαλία εθνικοφροσύνης και χρηστομάθεια και μάλλον απείχε πολύ από αυτό που πηγάζει από τα διηγήματα του Παπαδιαμάντη. Όσο για τον υλισμό και τον πηθικισμό δεν χωρεί αμφιβολία ότι καταδυναστέυουν από τότε όχι μόνο τον πρακτικό βίο των Νεοελλήνων αλλά και τον πνευματικό βίο δυστυχώς. Όμως η ταπεινότης του υλικού βίου ενός Παπαδιαμάντη και η αυθεντικότητα της τέχνης του που καινοποεί την παράδοση της γλώσσας, του τρόπου και του τόπου αυτού άραγε σήμερα τι μπορεί να σημαίνει για τον σύγχρονο Έλληνα, πέραν του κράτους και των θεσμών του; Θα επανέλθω και για το ζήτημα της ανακοίνωσης της Ιεραρχίας. Και μόνο ο τρόπος που τιτλοφορείται αυτό το φυλλάδιον «προς το Λαό» δείχνει αν όχι κακοποίηση ή αλλοίωση, τουλάχιστον παντελή έλλειψη εκκλησιολογικών κριτηρίων που ίσως είναι και το χειρότερο. Άντε φιλιά και συγχαρητήρια για το ωραίο blog.

    • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

      Νίκο χρόνια πολλά και ό,τι επιθυμείς για σένα και την οικογένειά σου!

      Ξαφνιάστηκα ευχάριστα και χάρηκα πάρα πολύ που είδα σχόλιό σου στο ιστολόγιο.

      Πράγματι τα ζητήματα είναι μεγάλα. Πάνω στα όσα σημείωσες ορισμένα σχόλια – αν και είναι περασμένη η ώρα κι ελπίζω να γράψω με ακρίβεια. Η εθνική αγωγή με την γενική έννοια που χρησιμοποιεί ο Παπαδιαμάντης είναι έννοια που συνοδεύει το ελλαδικό κράτος από την ίδια του τη σύσταση. Η ίδια μάλιστα δεν ήταν μόνον πεδίο συναίνεσης αλλά και σύγκρουσης, αφού υπήρξαν ποικίλες νοηματοδοτήσεις της.

      Τώρα ο εκφυλισμός της, όπως αναφέρεις, σε «εθνικοφροσύνη» έλαβε χώρα μεταπολεμικά και μετά από έναν εμφύλιο. Κι όχι μόνον. Έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια μιας διαδικασίας ραγδαίου εξαστισμού με νέες αναδυόμενες πρακτικές που η παραδεδομένη ελληνοχριστιανική ιδεολογία δεν ήταν σε θέση να νοηματοδοτήσει.

      Από το σημείο αυτό μέχρι την πλήρη λήθη ή, ορθότερα, την καταδίκη η απόσταση είναι μεγάλη. Το κρίσιμο είναι ποιά στάση τηρεί κανείς. Για παράδειγμα, ο Σεφέρης με τον τρόπο του υπέδειξε μία στάση στο κείμενό του με τίτλο χειρόγραφο οκτ. ’68 σημείωνε:
      Ελλάς· πύρ! Ελλήνων· πύρ! Χριστιανών· πύρ!
      Τρείς λέξεις νεκρές. Γιατί τις σκοτώσατε;

      Εν τέλει το κρίσιμο είναι αν πετάς τις λέξεις ή τις αναζωογονείς. Ακόμη και κάτω από άλλους όρους. Επιπλέον, εκτιμώ, ότι δεν μπορεί να συγκρίνει κανείς την τέχνη του πεζογράφου, από μόνη της, με μιαν ορισμένη στάση στα ζητήματα της κουλτούρας ή της εν γένει πολιτικής αντίληψης. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο ο Παπαδιαμάντης εδώ μιλά σε ένα επίπεδο, ας μου επιτραπεί η έκφραση, ιδεολογικό. Δεν κάνει δηλαδή πεζογραφία.

      Φυσικά με όλα τούτα δεν αναφέρθηκα συγκεκριμένα στο ερώτημα σου: η «ταπεινότης του υλικού βίου ενός Παπαδιαμάντη και η αυθεντικότητα της τέχνης του που καινοποεί την παράδοση της γλώσσας, του τρόπου και του τόπου αυτού άραγε σήμερα τι μπορεί να σημαίνει για τον σύγχρονο Έλληνα, πέραν του κράτους και των θεσμών του»; Όμως ορισμένες νύξεις έδωσα. Να δώσω κι άλλον έναν υπαινιγμό. Μπορεί κάλλιστα να καλλιεργείται διανόηση αλλά και η κουλτούρα μιας ορισμένης ή ακόμη και ποικίλων μορφών ελληνοχριστιανικής σκέψης, δίχως να πολιτικοποιείται ρητά και εμπρόθετα, ασχέτως βἐβαια αν λειτουργεί πολιτικά.

      Να επαναλάβω: χάρηκα πάρα πολύ που είδα σχόλιό σου. Ελπίζω, αν βρίσκεις χρόνο, να το κάνεις πιο συχνά. Κι επίσης θα ήθελα πολύ και την άποψή σου για την ανακοίνωση της Ιεράς Συνόδου.

  2. Ο/Η Herr K. λέει:

    Καλημέρα Λεωνίδα και καλή χρονιά
    Εύστοχο, φυσικά, το απόσπασμα και συμμερίζομαι το παράπονό σου για την Καθημερινή. Ευτυχώς υπάρχει και η ηλεκτρονική έκδοση.

    Οσο για το «Μπορεί κάλλιστα να καλλιεργείται … δίχως να πολιτικοποιείται ρητά και εμπρόθετα, ασχέτως βἐβαια αν λειτουργεί πολιτικά» μια – βιαστική – μου διαφωνία είναι ότι δεν μπορεί αλλά επιβάλλεται να. Κι αυτό ισχύει νομίζω όχι μόνο για την ορθόδοξη κουλτούρα.

    • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

      Καλή χρονιά Herr K.

      Το πρόβλημα Herr K., είναι ότι υπάρχει έντονη επιθετικότητα απέναντι στο ίδιο το γεγονός ότι ο κλήρος παίρνει θέση απέναντι σε ποικίλα ζητήματα. Μία στάση που πιάνει τόπο, υπό την έννοια ότι έχει γίνει κτήμα πολλών. Φυσικά φορέας επεξεργασίας της ελληνοχριστιανικής παράδοσης δεν είναι μόνο ο κλήρος κι ούτε χρειάζεται να είναι.

      Από την άλλη θα μπορούσες να μου πείς ότι έχει αποκρυσταλλωθεί ένας ορισμένος συσχετισμός δυνάμεων στην κοινωνία και ότι αυτά τα πράγματα συμβαίνουν. Δηλαδή ορισμένες αντιλήψεις χάνουν έδαφος, άλλες κερδίζουν κ.λ.π. Σύμφωνοι. Τούτο δεν σημαίνει ότι δεν θα πρέπει να ανακινούνται ζητήματα. Καθένας εκεί που έταξε τον εαυτό του, για να χρησιμοποιήσω μία παλαιά έκφραση.

      Φυσικά ισχύει για όλες τις μορφές του σκέπτεσθαι και κουλτούρας. Όμως έχω την εντύπωση ότι στην πλουραλιστική συνθήκη που ζούμε η απουσία των όσων τονίζει ο Παπαδιαμάντης με το απόσπασμά του είναι ηχηρή. Τουλάχιστον για όλους όσοι έχουν ανάγκη την καλλιέργεια τέτοιων ιδεών.

  3. Ο/Η Herr K. λέει:

    Λεωνίδα, ναι, υπάρχει έντονη επιθετικότητα. Διότι στην επιθετικότητα με ταπεινα ελατήρια προστίθεται η επιθετικότητα-αγανάκτηση για την πολιτεία του κλήρου

    Συζήτηση για το κείμενο της Ι.Σ. έχει γίνει και στο Μανιτάρι του βουνού, παραπέμπω δε σε αυτήν, διότι εκεί δεν αμφισβητείται το δικαίωμα της Εκκλησίας να μιλά. Από την άλλη ανήκω σε αυτούς που υποστηρίζουν το «κοίτα ποιος μιλάει!» για να το θέσω επιγραμματικά. Οσον για το περιεχόμενο, μάλλον συμφωνώ με την κριτική του ΚΚΕ. Νομίζω ότι τελικά βγάζει λάδι την κυβέρνηση.

    «Φυσικά φορέας επεξεργασίας της ελληνοχριστιανικής παράδοσης δεν είναι μόνο ο κλήρος». Εννοείται.

    • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

      Herr K. σίγουρα έχει δίκιο όταν μιλάς για τις διαφορετικές νοηματοδοτήσεις επί τη βάσει των οποίων πολλοί αρνούνται στην Εκκλησία το δικαίωμα να ομιλεί. Αλλά και «η επιθετικότητα-αγανάκτηση για την πολιτεία του κλήρου» έχει με τη σειρά της ποικίλες νοηματοδοτήσεις. Γιατί είναι άλλο αν συμμερίζεσαι εκκλησιαστικά ή αλλότρια προς την Εκκλησία κριτήρια.

      Σίγουρα το «κοίτα ποιος μιλά» έχει τη λογική του. Κι εγώ το χρησιμοποιώ, ευθέως ή με παραπλήσιους όρους. Όμως πέρα από το ότι υπάρχουν διαφωνίες προς τα που θα πρέπει κάθε φορά να στρέφεται η εν λόγω φράση, θα ήταν καλό να επιχειρηματολογεί κανείς και καθ’ ύλην.

      Το ΚΚΕ νομίζω ότι έκανε μία αναμενόμενη κριτική. Είπε δηλαδή ότι ευθύνεται ο καπιταλισμός και η εγχώρια έκφρασή του. Εγώ δεν τη συμμερίζομαι ή, ακριβέστερα, θα έλεγα ότι σίγουρα παίζει ένα ρόλο ο ανταγωνισμός σε παγκόσμιο επίπεδο για την εν γένει πολιτική λιτότητας. Όμως στα καθ’ ημάς υπάρχουν ιδιαιτερότητες πολύ σημαντικές.

      Σε κάθε περίπτωση η Εκκλησία δεν βγάζει λάδι την κυβέρνηση. Μπορεί να βγάζει λάδι τον καπιταλισμό αλλά όχι την κυβέρνηση. Το αντίθετο μάλιστα.

      Σε ευχαριστώ για την επισήμανσή σου σχετικά με το «Μανιτάρι του Βουνού» δεν το είχα καταλάβει.

  4. Ο/Η Herr K. λέει:

    Λεωνίδα, νομίζω η (ειλικρινής) αγανάκτηση είναι κοινή ανεξάρτητα από το αν κάποιος είναι πιστός ή όχι.
    Δια το καθ΄ύλην συνιστώ http://herrkbiblio.wordpress.com/2010/04/03/ekklisia/

    «Μπορεί να βγάζει λάδι τον καπιταλισμό αλλά όχι την κυβέρνηση»
    Μπορεί και να έχεις δίκιο 🙂
    Νομίζω όμως ότι είναι μία ανέξοδη αντικαπιταλιστική ρητορεία – τη θυμάμαι από το παιδικά μου χρόνια: το πνευματικό που οφείλει να υπερισχύει του υλισμού, της τεχνολογικής προόδου κοκ. Οχι ότι είναι ψευδές αλλά είναι ρητορεία.

    • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

      Δεν αμφισβήτησα Herr K., το ειλικρινές ή μή της όποιας αγανάκτησης – με την εξαίρεση χαιρέκακων προοδευτικών ή μανιασμένων του αντιεκκλησιαστικού λόγου – αλλά επεσήμανα το διαφορετικό νόημα της όποιας κριτικής. Γιατί είναι διαφορετικό να ζητάς από την Εκκλησία να μεταβληθεί σε κάτι που δεν είναι από το να της ζητάς να μείνει πιστή στην ίδια της την λογική. Βέβαια και η τελευταία μπορεί να ερμηνεύεται ποικιλοτρόπως αλλά, και πάλι, υπάρχουν, από ερμηνευτική πλευρά, όρια στις ερμηνείες.

      Έπειτα και στο πολύ ωραίο κείμενο του Μητροπολίτη Αλεξανδρούπολης Άνθιμου βλέπει κανείς και τη διαφορά της εκ των έσω κριτικής από άλλες. Το είχα διαβάσει από το ιστολόγιό σου και στο παρελθόν, υπήρξε πολύ επιτυχημένη επιλογή.

      Ότι και πάλι, στα δικά μου μάτια τουλάχιστον, η ασκούμενη εκκλησιαστική κριτική του πολιτισμού (δεν νομίζω ότι ήταν ποτέ αντικαπιταλιστική η ρητορική της, αν και καταλαβαίνω, νομίζω, τι ορίζεις σαν τέτοια) μπορεί να μεταβληθεί σε ρητορεία είναι προφανές αν όχι, ως ένα βαθμό, αναπόφευκτο.

      Το γεγονός ότι συχνά μεταβάλλεται εκτιμώ ότι προκύπτει από το ότι δεν έχει γίνει εκ μέρους των ανθρώπων της Εκκλησίας κατανοητή η σημασία του καταμερισμού της εργασίας και άλλων υλικών όρων του σύγχρονου βίου οι οποίοι εκτρέφουν τα ιδεολογικά μορφώματα τα οποία αντιμάχεται ο εκκλησιαστικός λόγος.

      Από την άλλη εξαρτάται τι περιμένει να δεί κανείς για να μην θεωρήσει τον εκκλησιαστικό λόγο ως ρητορεία. Ο ασκητικός βίος πολλών μελών της (κι εδώ εννοώ κλήρο και λαό) δεν μπορεί να δώσει φανερούς καρπούς αν προσδοκά κανείς κάτι σαν την «ανατροπή του καπιταλισμού» ή ό,τι άλλο, δεν είναι άλλωστε και στόχος της.

  5. Ο/Η Λεωνίδας λέει:

    Ελπίζω να μην ήταν ασαφή τα παραπάνω

  6. Ο/Η Herr K. λέει:

    Ισως δεν ήμουν ακριβής. Με το «πολιτεία του κλήρου» δεν υποννοούσα τη νομιμοποίησή του να εκφράζεται πολιτικά αλλά τα ηθικά ολισθήματά του. Οπότε η ιδιότητα του πιστού ή όχι δεν βλέπω να αλλάζει κάτι.

    Αντικαπιταλιστική, γιατί όχι; Ο όρος δεν ισχύει μόνο για τη μαρξιστική αριστερά, ως γνωστόν.

    «δεν έχει γίνει εκ μέρους των ανθρώπων της Εκκλησίας κατανοητή…» – υπέρκομψα διατυπωμένο!

    Ε, πώς δεν μπορεί να δώσει καρπούς. Λειτουργεί πολιτικά, όπως λες κι εσύ παραπάνω.

  7. Ο/Η Λεωνίδας λέει:

    Κατ’ αρχάς ελπίζω να μην παρεξηγήθηκα με το σχόλιό μου ότι «ελπίζω να μην ήταν ασαφή τα παραπάνω». Δεν ήταν εξυπνακισμός. Το εννοούσα.

    Έπειτα δεν εννοούσα ότι δεν μπορεί να ασκεί κριτική ο άπιστος. Εννοούσα ότι διαφοροποιούνται τα κριτήρια της κριτικής. Και ο όρος «ηθική» ακόμη δεν προσλαμβάνεται το ίδιο από όσους τη χρησιμοποιούν. Σε κάθε περίπτωση η κριτική, σε γενικές γραμμές, ή θα κινείται στα θεμέλια του εκκλησιαστικού λόγου ή θα γίνεται με την αξίωση της πιστότητας των πρακτικών στα εκκλησιαστικά κριτήρια. Δεν νομίζω ότι υπάρχει κάποια ουσιαστική διαφωνία εδώ. Απλώς διευρύνω την κουβέντα.

    Δεν ξέρω Herr K. αν μπορεί να μιλά κανείς για αντικαπιταλιστική ρητορική στην περίπτωση της Εκκλησίας αν με την τελευταία εννοεί κανείς μία οποιαδήποτε αξίωση αλλαγής των οικονομικών δομών της κοινωνίας. Τώρα αν εννοείς την οποιαδήποτε κριτική σε όψεις του καπιταλισμού. Ναί αυτό συμβαίνει. Αλλά και ο Σαρκοζί μίλησε για ηθικοποίηση του καπιταλισμού. Εικάζω ότι δεν θα κατ έτασσες έναν τέτοιο λόγο στον αντικαπιταλιστικό λόγο. Έπειτα και στην Αριστερά είναι άλλη η αριστερά του Κουβέλη κι άλλη του ΚΚΕ.

    Μπορεί να διαβάστηκε ως «υπέρκομψη διατύπωση», αλλά δεν ήταν αυτός ο στόχος μου. Αναφερόμουν σε ένα κενό στα αναλυτικά εργαλεία της εκκλησιαστικής σκέψης. Κι όχι μόνον της εκκλησιαστικής αλλά γενικότερα αρκετών μερίδων που θέλουν να παρεμβαίνουν στα κοινά με μόνη την ηθικολογία.

    Πιστεύω ότι η μία πρόταση δεν αναιρεί την άλλη. Η πρώτη παρατήρηση αναφερόταν σε ένα αίτημα όχι μία πραγματικότητα. Με τη δεύτερη παρατήρησή μου εννοούσα ότι υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι που προσπαθούν να έχουν μία πιστότητα στα εκκλησιαστικά προτάγματα του βίου, αγωνίζονται γι’ αυτό αλλά είτε δεν αποτελούν κρίσιμη μάζα είτε οι προσπάθειές τους δεν θίγουν μία γενικότερη «ανορθολογικότητα», για να μιλήσω γενικόλογα, είτε δεν προσανατολίζονται σε μία έμπρακτη κριτική σε βασικές όψεις του «συστήματος». Δηλαδή αν δεν είναι τόσο καταναλωτικοί όσο άλλοι δεν ξέρω αν θα γίνει εμφανές ούτε επίσης αν η κατανάλωση δεν αποτελεί στα δικά τους μάτια κριτήριο αποτίμησης των ανθρώπων.

  8. Ο/Η Herr K. λέει:

    1. Οχι, βέβαια, δεν παρεξηγηθηκε.
    2. Πράγματι, δεν υπάρχει διαφωνία.
    3. Παρόλο που είναι ίσως δευτερεύον θέμα, θα επέμενα στο «αντικαπιταλιστική ρητορική» για την Εκκλησία. Αφενός πρόκειται για ρητορική, άρα δεν είναι αναγκαστικό να υποκρύπτει αξίωση ανατροπής ούτε είναι αναγκαστικό να είναι ειλικρινής (περίπτωση Σαρκοζί αλλά κυρίως Σιράκ, μπορεί και ΚΚΕ). Ας πούμε χοντρικά ότι εκφράζει έναν συντηρητικό ή ρομαντικό αντικαπιταλισμό – πράγμα που θα ήταν απολυτα κατανοητό: η ορθοδοξία προϋπάρχει του καπιταλισμού.
    4.-5. Συμφωνώ. Κι εδώ υπάρχει η ανάγκη οι χριστιανοί (απομονώνοντας τους κλόουν) να μπουν στο δημόσιο χώρο.

  9. Ο/Η Λεωνίδας λέει:

    Σίγουρα η προσθήκη του επιθετικού προσδιορισμού «συντηρητικός» ή «ρομαντικός» στο ουσιαστικό «αντικαπιταλισμός» με βρίσκει σύμφωνο 🙂

    [βρήκα πως βγαίνουν οι φάτσες. Ξέρεις χρειάζεται γιατί όσο νά’ ναι είναι απρόσωπο το διαδίκτυο και πολλές φορές δεν είναι κατανοητό το υφός]
    Μολονότι και πάλι μιλάμε για στοιχεία συντηρητικού αντικαπιταλισμού.

    Συμφωνώ πολύ στην τελευταία παρατήρηση. Ξέρεις, σε μία κοινωνία (εδώ εννοώ τις νεωτερικές κοινωνίες εν γένει) που το κράτος διαδραματίζει τόσο σημαντικό ρόλο στην κοινωνία και τις πρακτικές της είναι σημαντικό το χριστιανικό ζήτημα να αποτελεί αντικείμενο ρητής και συνειδητής επεξεργασίας. Η προσπάθεια πολλών να το θεωρούν ένα «πνευματικό ζήτημα» – με την έννοια που αυτοί προσδίδουν στο «πνευματικό» – ηθελημένα ή αθέλητα οδηγεί στην αδιαφορία και εν τέλει στον εξοβελισμό της χριστιανικότητας από την κοινωνία.

  10. Ο/Η Herr K. λέει:

    Ενα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο, σχετικό με το τελευταίο σημείο : http://vardavas.wordpress.com/2010/04/05/

  11. Ο/Η Λεωνίδας λέει:

    Ναί μου είναι γνωστά τα δύο βιβλία του Ζουμπουλάκη. Τους έχω κάνει μιαν ανάγνωση, με μεγαλύτερη προσοχή στο πρώτο από τα δύο. Αν και διαφωνώ σε κάποια σημεία των προσεγγίσεων του, σίγουρα τα κείμενά του είναι κατ’ εξοχήν δείγμα μιας αναστοχαστικής στάσης απέναντι στις σχέσεις χριστιανισμού και πολιτικής.

  12. Ο/Η Herr K. λέει:

    Εγώ πρόσφατα τον ανακάλυψα και με γοήτεψε πανω απ όλα το ύφος του. Καλό βράδυ.

  13. Ο/Η Λεωνίδας λέει:

    Σίγουρα είναι πολύ καλά βιβλία και τα δύο. Γράφει καθαρά ο Ζουμπουλάκης και με πλούτο διακρίσεων εννοιολογικών.

    Χάρηκα για το ότι σχολίασες ανάρτηση στη «Μέσα Ελλάδα» (δεν το λέω τυπικά). Χάρηκα και για την όλη κουβέντα.

    Καλό βράδυ και σε σένα.

  14. Ο/Η Γιώργος Δασκαλίδης λέει:

    Καλή χρονιά.

    Εμένα το κείμενο του Παπαδιαμάντη μου θύμισε ένα σχόλιο που έκανα στου Ξυδάκη, με το ψευδώνυμο ΑΤΣ!

    https://vlemma.wordpress.com/2010/06/27/oneiro-sto-kyma/#comment-13364

    Λοιπόν, τι άλλο να πει κανείς! Ο Παπαδιαμάντης τα λέει νέτα σκέτα! Ή γράφεις, λοιπόν, τον Παπαδιαμάντη στα παλαιά σου υποδήματα και τον κατατάσσεις στους μισο_γραφικούς πετώντας τέτοια γραπτά στα Τάρταρα ή κάτι πρέπει να κάνεις για να έρθεις όσο το δυνατόν εγγύτερα στη θέση του Παπαδιαμάντη.
    Τι σχέση μπορεί να έχουν, με το κείμενο του Παπαδιαμάντη, κουβέντες για τη σχέση Χριστιανισμού και πολιτικής!;
    Εμείς οι Ορθόδοξοι γνωρίζουμε πως Εκκλησία είναι ο λαός. Ο λαός είναι και η Πόλις. Ένας Ορθόδοξος λαός αποτελεί, λοιπόν, την ιδανική Πολιτεία!
    Έπαψε ο λαός να είναι όπως θα έπρεπε, όπως τα λέει κι ο Παπαδιαμάντης στο κείμενο που δημοσίευσες εσύ και στο σχόλιο το δικό μου στο Βλέμμα; Δε μπορούμε να μιλούμε πλέον για ιδανική Πολιτεία. Πώς θα μιλούμε τότε για πολιτική;
    Πρέπει να επανέλθουν οι πολίτες στην προηγούμενη κατάστασή τους! Για να επανέλθουν στην ιδανική Πολιτεία, την Εκκλησία, ένα πράγμα και μόνο πρέπει να γίνει: Κατήχηση!
    Ό,τι άλλο δεν αρκεί!
    Όσο παράξενο κι αν ακούγεται απλά και ταπεινά φρονώ πως ο Παπαδιαμάντης αυτό μας λέει:
    ΚΑΤΗΧΗΣΗ.. όλα τα άλλα φαντάζουν … λόγια και εκ των πραγμάτων… του αέρα!

    • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

      Χρόνια πολλά και καλή χρονιά Γιώργο! Καλώς ήλθες στο ιστολόγιο της «Μέσα Ελλάδας».

      Πράγματι πολύ ωραίο το απόσπασμα του Παπαδιαμάντη που παρέθεσες στο σχόλιό σου στο άρθρο του Νίκου Ξυδάκη.

      Ο Παπαδιαμάντης γράφει στην τελευταία εικοσιπενταετία του 19ου μέχρι και την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα. Από τότε πολλά πράγματα άλλαξαν στην ελλαδική κοινωνία προς την κατεύθυνση που απευχόταν ο ίδιος. Στο ωραίο απόσπασμα που παρέθεσες στον Ξυδάκη απευθύνεται στις εγχώριες ελίτ και τις εγκαλεί. Έχει η σκέψη του ένα εμπράγματο στήριγμα και από εκεί εκκινεί. Ο λαός είναι θρήσκος, έχει άλλα ήθη από την πάσης φύσεως πρωτοπορία εν Ελλάδι. Ήδη όμως από τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια η απομάκρυνση από τα παραδοσιακά ήθη και η αποστασιοποίηση από τη θρησκεία γίνεται με τρόπο ραγδαίο. Ο πάλαι πότε λαός χάνει την ομοιογένειά του και ακολουθεί τη μεσαία τάξη που ακολουθεί την άρχουσα και ονειρεύεται τον τρόπο ζωής της. Ποιός θα ενέτασσε εαυτόν στον «λαό» στις μέρες μας με την πολιτισμική έννοια του όρου;

      Από την άλλη, αναφέρεσαι στην κατήχηση. Μα η κατήχηση δεν έχει λείψει. Οι ενορίες έχουν κατηχητικά, στο σχολείο διδάσκονται τα θρησκευτικά (ακόμη. Και θεωρώ ότι πρέπει να δοθεί αγώνας να παραμείνουν στα σχολεία μας, αν τεθεί ζήτημα εξοβελισμού τους από αυτά). Τι άλλο θα μπορούσε να γίνει πιστεύεις;

      Τα παραπάνω δεν σημαίνουν ότι ο Παπαδιαμάντης είναι «γραφικός». Χρειάζεται ένας ευρύτερος αναστοχασμός πάνω στη θεολογία, στην φιλοσοφία, την πολιτική. Όχι με κατάληξη την εκκοσμίκευση της χριστιανικής πίστης, αλλά με στόχο να ανανεωθεί ο τρόπος που δοθεί το μήνυμα της Εκκλησίας προς τα έξω.

  15. Ο/Η manolopoulos nikolaos λέει:

    καλησπερα.
    Νομίζω ότι το απόσπασμα του Παπαδιαμάντη που παραθέτεις εσύ Λεωνίδα θέτει ζητήματα ουσιαστικά αλλά δεν μπορούμε να απαντήσουμε για το ζήτημα πως κυβερνιέται σήμερα μια χώρα με αυτά που λέει ο Παπαδιαμάντης. Η πολιτική ως διακυβέρνηση ενός κράτους και μια κοινωνίας νεωτερικής, και μιας οικονομίας τόσο πολύπλοκής είναι εκ των πραγμάτων ανεξίθρησκη. Δηλαδή δεν μπορεί να υπακούει σε αρχές μιας θρησκείας ακόμη και αν αυτή είναι η αληθινή. Οι πολιτικοί μας ηγετές μας δεν βούλιαξαν τη χώρα επειδή δεν είναι χριστιανοί ή επειδή δεν ανακάλυψαν μια πολιτική που θα αρμόζει σε μια «ιδεολογικοποιημένη» καθ’ ημας ανατολή. Άλλωστε η πίστη στον αληθινό Θεό δεν μπορεί ποτέ να μεταφραστεί σε σχήματα του βασιλείου του Καίσαρα. Μάλλον δεν έχουμε κατανοήσει σωστά το Ευαγγέλιο όσοι χριστιανοι τα υποστηρίζουμε αυτά.

    Ο χριστιανός, είτε την εποχή του Παπαδιαμάντη είτε τώρα, πρώτα από όλα παλευεί να σχετισθεί προσωπικά με το Θεό του στην ίδια του την ζωή, και την αποκάλυψη Αυτού, της ίδιας της Αλήθειας σύμφωνα με το ευαγγελικό λόγο του Χριστού, να την προσφέρει και στους άλλους ανθρώπους. Χωρίς να υποτιμώ τίποτε, θέλω να θυμίσω ότι έθνος, κράτος, έθιμα, παραδόσεις, είναι σχήματα αυτού του κόσμου και έτσι πρέπει να αντιμετωπίζονται για να μπορέσουμε να τα σκεφτούμε σωστά.

    Όσο αναφορά την κατήχηση η δική μου θέση είναι η εξής. Η κατήχηση αναφέρεται στην αυτοσυνειδησία της ίδιας της εκκλησιαστικής κοινότητας και στα μέλη που ελεύθερα έχουν επιλέξει να ανήκουν σε αυτή. Στην κατήχηση αναμετριόμαστε με το νόημα της πίστης μας ως χριστιανοί, μαθητεύοντας στην Αγία Γραφή, στα λατρευτικά κείμενα της εκκλησίας μας, στην πατερική γραμματεία κτλ. Μια κονότητα κατήχησης είναι πρώτα από όλα μια κοινότητα μαθητείας, και μαθητείας όχι σε μια απλώς παράδοση ή ένα τρόπο ζωής, αλλά στην ίδια την αποκάλυψη της Αλήθειας. Άρα τι μπορεί να σημαίνει ότι πρέπει να κατηχηθούνε οι πολιτικοί μας ή οι υπολοίποι πολίτες που ίσως δεν πιστέυουν και δεν νιώθουν μέλη της Εκκλησίας;
    Συμφωνώ με τον Λεωνίδα ότι ως χριστιανοί εκεί που νομίζουμε ότι πρέπει να τοποθετούμαστε στον δημόσιο διάλογο να τοποθετούμαστε, αλλά αυτό δεν μπορεί να γίνει με όρους κατήχησης. Στον δημόσιο διάλογο συμμετέχεις και ξέρεις ότι πρέπει να μπεις σε μια διαδικασία διαλόγου, ανάλυσης και σύνθεσης με τους συνομιλητές σου. Στον δημόσιο διάλογο η αλήθεια είναι αντικείμενο αναζήτησης και απόφασης ενώ στην κατήχηση η αποκεκαλυμένη Αλήθεια κατανοείται και ερμηνεύεται ώστε να ζήσουμε σύμφωνα με Αυτήν. Τεράστια η διαφορά κατά την γνώμη.
    Και κάτι τελευταίο για το φυλλάδιο της Συνόδου. Δεν θα γράψω σήμερα για το περιεχόμενο του άλλα θα μιλήσω σαν πιστός που πήρα το φυλλάδιο αυτό στα χέρια μου με το πέρας της Θείας Λειτουργίας μιας Κυριακής. Και μόνο το υποσέλιδο με εξοργίζει » Η Εκκλησία μιλάει στα παιδιά της με τη γλώσσα της Ευθύνης, της Αλήθειας και της Αγάπης». Δεν ξέρω εσείς αλλά εγώ δεν νιώθω παιδί καμιάς Εκκλησίας. Εκκλησιολόγικα ξέρω ότι ως πιστός είμαι μέλος του Σώματος του Χριστού, της Εκκλησίας, και ο επίσκοπος εις τύπον Χριστού είναι η κεφαλή αυτού του Σώματος και εμείς τα μέλη, εμείς ποιμενόμενοι και αυτός ο ποιμένας. Το σχήμα η εκκλησία- μητέρα ( και μάλιστα ως εκκλησία έτσι εννούν μόνο τους εαυτούς τους ξέχωρα από το λαό που είναι κάτι άλλο σε αντιδιαστολή με την Εκκλησία) και τα παιδιά της, το βρίσκω εκκλησιολογικά ανυπόφορο. Ας δούμε επιτέλους την ίδια την εκκλησιολογική μας κατάντια και να μην μας νοιάζει μόνο εάν η Σύνοδος τοποθετείται και ποια η αντίδραση σε αυτήν την τοποθέτηση της Συνόδου. Και να πω και κάτι άλλο, τελευταίο. Ποιος τους εξουσιοδότησε να μιλούν εν ονόματι της Εκκλησίας, στην οποία ανήκω και εγώ, για την πολιτική και την οικονομική κατάσταση της χώρας και μάλιστα να προβαίνουν και σε κρίσεις πολιτικές( ανεξάρτητα αν συμφωνώ ή όχι με αυτές). Μήπως τους έχω ψηφίσει; Μήπως τους έχω παραχωρήσει το δικαίωμα να παρεμβαίνουν στον δημόσιο διάλογο και να με αντιπροσωπέυουν ως χριστιανό σε θέματα πολιτικά, κοινωνικά, εκπαιδευτικά, εθνικά κτλ. Με ρωτήσανε αν συμφωνώ σε αυτά που λένε;( εκτός αν όλα αυτά αφορούν θέματα πίστης οπότε δικαίως η Σύνοδος των κανονικών επισκόπων μπορεί να τοποθετηθεί θεολογικά ως η ποιμένουσα Εκκλησία; Αλλά το θέμα της παρέμβασης είναι η σύγχρονη κρίση όπως άλλωστε και τιτλοφορείται το φυλλάδιο).
    Οπότε μάλλον αντιπροσωπεύουν μόνο τον εαυτό τους και τίθεται ένα μεγάλο ζήτημα για το πως η Εκκλησία παρεμβαίνει στο δημόσιο λόγο και αυτό το ζήτημα πονάει περισσότερο εμάς που είμαστε μέλη ενεργά αυτής της Εκκλησίας.
    Για το περιεχόμενο επιφυλλάσομαι σε άλλη παρέμβαση.
    καλό βράδυ.

    • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

      Νίκο καλησπέρα!

      Προχωράς σε δύο διαπιστώσεις αρχής εξαρχής που μου γεννούν ενστάσεις. Συνάγεις από τον πολύπλοκο χαρακτήρα της κοινωνίας την ανάγκη η τελευταία να είναι ανεξίθρησκη, πράγμα που δεν ξέρω αν στέκει ιστορικά. Δηλαδή η αποθρησκειοποίηση της πολιτικής και της κοινωνίας είναι μία διαδικασία που γεννήθηκε κατά τη διάρκεια της προϊούσας διαφοροποίησης της κοινωνίας αλλά συμπορεύτηκε κα με δύο άλλα χαρακτηριστικά, όπως αυτά μου έρχονται αυθόρμητα στο νού. Πρώτον, από τη Μεταρρύθμιση και τους συνακόλουθους θρησκευτικούς πολέμους και, δεύτερον, από την θεωρητική διαπίστωση ότι η θρησκεία δεν μπορεί να αποδείξει την αλήθεια της στο δογματικό σκέλος τουλάχιστον. Ως εκ τούτου οι δογματικές έριδες ήσαν μία απλή λογομαχία (θεωρητική θέση που υιοθετούσαν και μεγάλες μερίδες προτεσταντών). Με άλλα λόγια, η νεωτερική κοινωνία ταυτίζεται, ως προς αυτά που συζητάμε, με το γεγονός ότι η θρησκεία έπαψε να νοηματοδοτεί τις κοινωνικές και πολιτικές πρακτικές. Τούτο δεν σήμαινε ότι η Εκκλησία, και τότε, θα έπρεπε να δίνει συμβουλές πάνω στην διαχείριση της οικονομίας π.χ., αλλά ότι η πολιτική είχε σαν λόγο ύπαρξης τη σωτηρία των ανθρώπων και τη δόξα του Θεού.

      Λές ότι η πίστη στον αληθινό Θεό δεν μπορεί ποτέ να μεταφραστεί σε σχήματα του βασιλείου του Καίσαρα. Δεν νομίζω ότι υποστήριξα κάτι τέτοιο. Πιστεύω ότι ούτε ο Παπαδιαμάντης το έκανε. Εκτιμώ ότι δεν είναι τυχαίες οι αναφορές του στο συγκεκριμένο απόσπασμα: μιλά για ευσυνείδητη λειτουργία των θεσμών, χρηστή διοίκηση και η πρόληψη της χρεοκοπίας. Υπάρχει μιαν ορισμένη νύξη όμως: αναφέρεται στην καταπολέμηση του ξένου υλισμού και του πιθικισμού που διέφθειρε το φρόνημα των σημερινών ελλήνων. Το ότι από άλλα σημεία αναφέρεται στα πάτρια ήθη και εννοεί και την χριστιανική πίστη μας οδηγεί εύλογα στο συμπέρασμα ότι μιλά για την ελληνοχριστιανική σύνθεση. Τούτη μπορεί να είναι μία πολιτική ή «κοινωνιολογική» κρίση και σε καμία περίπτωση δεν είναι θεολογική με την ειδική έννοια του όρου. Η κοινωνιολογική και η πολιτική θεώρηση μπορεί κάλλιστα να αυτονομείται από το θεολογικό ή το εν γένει αξιακό και συνάμα να επισημαίνει την σημασία του. Δεν εννοώ ότι έτσι το επικαλείται με την έννοια του «ζωτικού ψεύδους», αλλά ότι συνιστούν δύο διαφορετικούς διανοητικούς τομείς που χρησιμοποιούν τα δικά τους ιδιαίτερα εννοιολογικά εργαλεία.

      Όλα τα παραπάνω δεν αναιρούν την αξία αυτής καθεαυτής της θεολογικής πίστης και είναι διαφορετικό πράγμα από την εργαλειοποίησή της όπως υπαινίχθηκες. Δηλαδή δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να μετατραπεί η χριστιανικότητα σε ιδεολογικό εργαλείο, άσχετα αν συμβαίνει και αυτό στην πραγματικότητα. Με άλλα λόγια, δύναται να είναι κανείς πιστός και να προβαίνει σε παρόμοιες κρίσεις για την αξία της λειτουργίας της θρησκείας στην κοινωνία δίχως να σημαίνει ότι χάνει και την πίστη του. Από την άλλη πλευρά το γεγονός ότι δεν μεταφράζεται η πίστη σε σχήματα πολιτειακά δεν σημαίνει ότι όψεις της πίστης δεν μπορούν να συνδεθούν με πολιτειακά σχήματα. Τούτο συνέβαινε και συμβαίνει στη Δύση των χριστιανοδημοκρατών, στην Ελλάδα της ελληνοχριστιανικής ιδεολογίας από το πρώτο σύνταγμα, τα απομνημονεύματα των αγωνιστών του 1821 κ.λ.π., των χριστιανοσοσιαλιστών, του ιερού Αυγουστίνου κ.ο.κ. Με ποικίλες ερμηνείες, νοηματοδοτήσεις κ.λ.π.

      Συμφωνώ μαζί σου ότι η λειτουργικότητα των αξιών εν γένει δεν ταυτίζεται με τη χριστιανική πίστη και τρόπο ζωής ειδικά. Δηλαδή λειτουργικές αξίες τελέσφορες κοινωνικά μπορούν να είναι και οι αξίες της πολιτικής αρετής του κλασικού διαφωτισμού, ή όσες πρεσβεύει ο Τοκβίλ, ο Γκάντι ή ακόμη και ο Λένιν. Και όλα τούτα υπό την έννοια ότι η λειτουργικότητα μπορεί να επιτευχθεί, όπως και επιτυγχάνεται με ποικίλες αξίες, όπως και με τις χριστιανικές. Εδώ βέβαια τίθενται ορισμένα ζητήματα όπως ποιος είναι ο αυθεντικός τρόπος ζωής ή κι από ιστορική σκοπιά ποιες αξίες μπορούν να καλλιεργηθούν και πού.

      Ως προς την κατήχηση δεν νομίζω ότι διαφωνώ κάπου μαζί σου. Τώρα αν ενέταξα και το σχολείο στην κατήχηση τούτο οφείλεται στον δεδομένο, ίσαμε σήμερα, χαρακτήρα του μαθήματος των θρησκευτικών.

      Στο ζήτημα του φυλλαδίου σε βρίσκω άδικο. Για πολλούς λόγους. Πρώτον επειδή λέγεται εκτός των άλλων ρητά ότι η Εκκλησία είναι ο κλήρος και λαός: «Εκκλησία είναι ο μόνος οργανισμός πού μπορεί να σταθεί άμεσα δίπλα στον άνθρωπο και να τον στηρίξει. Εκκλησία όμως είμαστε όλοι μας και αυτή είναι η δύναμή μας και η δύναμή της». Έπειτα, επειδή στις σχετικές νύξεις που κάνεις μιλάς λες και είναι η πρώτη φορά που χρησιμοποιείται το σχήμα της «Μητέρας Εκκλησίας» και των «τέκνων». Δεν νομίζω ότι συμβαίνει αυτό. Ακόμη παραβλέπεις ότι η Ιερά Σύνοδος απευθύνθηκε προς τον πιστό λαό ως Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, αν θέλεις νουθετώντας αλλά όχι με την ειδική θεολογική σημασία του όρου. Δεν ισχυρίστηκε ότι εκπροσωπεί τους πιστούς (μπορεί να διερμήνευσε τον λαό, αλλά γιατί αυτό είναι κακό;) Δεν επικαλέστηκε κανένα θεολογικό δόγμα προκειμένου να νομιμοποιήσει θεολογικά τις ιδέες της και ούτε τις περιέβαλλε με δογματικό κύρος. Ούτε, φυσικά, είπε ότι όποιος δεν ενστερνίζεται τα παραπάνω «ανάθεμα έστω» και ότι θα αφορίζεται. Το ότι χρησιμοποίησε όψεις θεολογικών κριτηρίων το βρίσκω εύλογο. Καποιος μπορεί να επικαλεστεί άλλα και να φθάσει σε διαφορετικά συμπεράσματα.

      Στο σημείο αυτό πιθανόν να επανέλθω. Πολύ θα ήθελα τη γνώμη σου και ως προς το περιεχόμενο.

  16. Ο/Η Γιώργος Δασκαλίδης λέει:

    Καλημέρα σας.
    Φυσικά και τα παραπάνω δεν σημαίνουν ότι ο Παπαδιαμάντης είναι “γραφικός”.
    Το θέμα όμως είναι οτι αν ζούσε και τα έλεγε τώρα πώς θα τον έβλεπαν οι περισσότεροι; Όπως μπορεί να καταλάβει ο καθένας μας αντί να βαίνουμε αυξανόμενοι ώστε να αποτελέσουμε την κρίσιμη μάζα εμείς βαίνουμε μειούμενοι!

    Σχετικά με την κατήχηση στο σχολείο αρκεί να σκεφτούμε αν υπάρχει κάποιος που θα υποστήριζε πως μια προπαίδεια και μια απλή μέθοδος των τριών θα αρκούσε ώστε να χαρακτηριστεί κατηρτισμένος στα μαθηματικά ένας μαθητής!
    Ο κύριος Manolopoulos τα είπε ωραία για το τι είναι κατήχηση (και όχι μόνο).
    Αλλά κ. Νίκο, λέτε πως οι πολιτικοί ηγέτες μας δεν βούλιαξαν τη χώρα επειδή δεν είναι χριστιανοί.
    Γιατί όμως δε λέτε το άλλο: αν οι πολιτικοί ηγέτες μας ήταν χριστιανοί , λόγω και έργω, δε θα βουλιάζανε τη χώρα.
    Δε μπορεί να κατηχηθεί, εύκολα, κάποιος όταν μάλιστα είναι ήδη διακεκριμένος στα του κόσμου τούτου.
    Η κατήχηση, το δίχως άλλο, θα πρέπει να γίνεται. Πώς; Αυτό είναι το θέμα. Η Ορθοδοξία το σίγουρο είναι ότι μπορεί να νοηματοδοτήσει ή να αποδομήσει κάθε αναδυόμενη πρακτική. Από εκεί και πέρα … ο Θεός βοηθός.

    Κ. Νίκο, μη εξοργίζεστε …

  17. Ο/Η Γιώργος Δασκαλίδης λέει:

    Λεωνίδα, λέω να σε προλάβω με ένα σχόλιο ακόμη σχετικά με την κατήχηση.
    Η πλειοψηφία του ελληνικού λαού είναι βαπτισμένοι χριστιανοί ορθόδοξοι. Όλων αυτών των χριστιανών η Εκκλησία της Ελλάδος είναι ο ποιμένας. Είτε κάποιος είναι πιστός είτε έχει πέσει σε χίλια μύρια παραπτώματα, όσο βαριά κι αν είναι αυτά. Δε νομίζω να αμφιβάλλει κανείς για αυτό.
    Εκ των πραγμάτων δε μπορούμε να πούμε στον Χ φαύλο πολίτη ή πολιτικό να πάει κατηχητικό. Ούτε ως σκέψη.
    Οι κατηχητικοί λόγοι όμως επιβάλλονται!! Μια ανακοίνωση εξέδωσε η Ι.Σ. και τόσοι και τόσοι μιλάνε ακόμη γι’αυτό. Λέγοντας ποικίλα σχόλια! Είδατε ενδιαφέρον από το λαό;
    Η Ιερά Σύνοδος, ανά τακτά χρονικά διαστήματα, θα έπρεπε να εκδίδει ανακοινώσεις-κατηχήσεις προς το λαό. Μ’αυτόν τον τρόπο που έγινε αυτές τις ημέρες. Εδώ και πολλά πολλά χρόνια!
    Μήπως δεν υπάρχει φαυλότητα στον κόσμο, την οποία θα έπρεπε επισήμως και φωναχτά να επικρίνουν;; Μήπως δεν είναι ολοφάνερο πως ο πολύς λαός είναι ακατήχητος; κτλ…..
    Υπ’αυτήν την έννοια η κατήχηση επιβάλλεται! Εξάλλου, αυτό είναι το χρέος των ποιμένων! Τουλάχιστον ως έλεγχος! Αυστηρός έλεγχος για τα τόσα απαράδεκτα που γίνονται στις μέρες μας!
    Την Παρασκευή εορτάζει ο Άγιος Ιωάννης που δε φοβήθηκε να ελέγξει τον φαύλο Ηρώδη. Είθε να φανερωθούν ποιμένες σας κι αυτόν τον Άγιό μας!

  18. Ο/Η Λεωνίδας λέει:

    Γιώργο δεν απέρριψα τη σημασία της κατήχησης.

    Όμως η κατήχηση έχει συγκεκριμένα περιεχόμενα κι αυτά είναι θεολογικά. Αν δεν κάνω λάθος, ήδη από τον Λόγο τον Κατηχητικό τον μέγα του Γρηγορίου Νύσσης η κατήχηση περιλάμβανε με συντομία κεντρικά θεολογικά ζητήματα.

    Το πρόβλημα είναι ότι, ανεξάρτητα αν έχουμε βαπτισθεί όλοι, σημαντικές μερίδες των Ελλήνων είναι αποκομμένοι από τα νοήματα της θεολογικής παράδοσης. Τους είναι ξένα ενώ έχουν συνάμα αποκοπεί από τις πρακτικές εκείνες της λαϊκής ευσέβειας που τους πρόσδεναν αυθόρμητα στην εκκλησιαστική κοινότητα.

    Δεν μιλώ από την σκοπιά μιας σεκταριστικής «καθαρότητας». Λέγω κάτι που είναι οφθαλμοφανές για κάποιον που διαθέτει μία στοιχειώδη θεολογική παιδεία ότι πολλοί συμπολίτες μας όχι μόνον είναι αποκομμένοι αλλά αισθάνονται και ορισμένοι, που τυγχάνει να είναι και κοινωνικώς δυναμικοί, είτε αδιαφορούν είτε διάκεινται εχθρικά απέναντι στην Εκκλησία. Δεν συζητώ για την προσπάθεια ανάκτησης των αρχικών σημασιών της πίστης. Δεν κρίνω περί πίστης και απιστίας με την βαθύτερη υπαρξιακή έννοια του όρου. Δεν είμαι σε θέση να αποτιμήσω την πίστη ενός εκάστου. Μία απλή περιγραφή κάνω επί τη βάσει των νοημάτων που βλέπω να εκφράζονται γύρω μου. Και μιλώ από την προσωπική μου εμπειρία.

    Το αξιολογήσει κανείς τα σχολικά μαθήματα των θρησκευτικών με αναλογίες από τα μαθηματικά νομίζω ότι εκφράζει, συγχώρεσέ με, ψυχολογικές ανάγκες. Τα θρησκευτικά διδάσκονται από την τρίτη δημοτικού μέχρι την τρίτη λυκείου και δεν είναι λίγο. Δεν θα μπώ σε μία συζήτηση για το φταίει. Πάντως δεν θεωρώ απλώς ότι διδάσκονται λάθος ή είναι πολύ λίγο όλο αυτό. Πιστεύω ότι τα αίτια είναι βαθύτερα.

    Ως προς την ανακοίνωση της Ιεράς Συνόδου πιστεύω ότι αν κριθεί περιεχομενικά ήταν ένα καλό κείμενο. Πάντως σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να θεωρηθεί ένα κείμενο κατήχησης αν με αυτό θεωρήσουμε ένα κείμενο δογματικό. Ως προς αυτό εμμένω στις παρατηρήσεις που έκανα με αφορμή το σχόλιο του Νίκου.

    Συγγνώμη για την καθυστέρηση της απάντησης. Απλώς δεν μπόρεσα νωρίτερα.

    Καλό βράδυ Γιώργο.

  19. Ο/Η Γιώργος Δασκαλίδης λέει:

    Λεωνίδα, το τελευταίο σου σχόλιο μου φάνηκε εντυπωσιακό. Εκτός κι αν παρερμήνευσα. Αν έλεγα:
    «Σχετικά με την κατήχηση στο σχολείο αρκεί να σκεφτούμε αν υπάρχει κάποιος που θα υποστήριζε πως το να ξέρει κάποιος την αλφαβήτα θα αρκούσε ώστε να χαρακτηριστεί κατηρτισμένος στη γλώσσα !» θα έλεγες και πάλι ότι αυτό εκφράζει ψυχολογικές ανάγκες;;
    Κι αυτό το ‘εκφράζει ψυχολογικές ανάγκες’ τι μπορεί να σημαίνει;; Κάτι σα ψυχολογική ανεπάρκεια;; Είτε εννοείς αυτό είτε όχι εγώ εντυπωσιάστηκα με την άνεσή σου!! Μια μικρή επεξήγηση σ’αυτό. Θα σου ήμουν υπόχρεος!

    Ας επανέλθουμε με λίγα λόγια στο θέμα μας.
    Νομίζεις ότι το παιδί μόλις τελειώνει το Λύκειο είναι έτοιμο για στερεή πνευματική τροφή μιας και καταρτίσθηκε- κατηχήθηκε επαρκώς τα προηγούμενα χρόνια;
    Νομίζεις πως το χρέος του ποιμένα σταματά με το που τελειώνει το Λύκειο ένα παιδί; Κι από εκεί και πέρα νίπτει τα χείρας του; Και δεν είναι και ανάγκη να χρησιμοποιήσει ό,τι είναι δυνατόν για να προφυλάξει το ποίμνιό του και να το καταρτίσει όσο είναι δυνατόν; (Είτε κάποιοι από το ποίμνιοι είναι Άγιοι είτε φτάσανε να ξεπέσουν και να θεωρούν εαυτούς άθεους κτλ)
    Εδώ έχει γεμίσει ο ντουνιάς με ιδεολογήματα σκέτες αηδίες και διαφημίζονται σε έντυπα ή σε ηλεκτρονικά φύλλα και ο κάθε ταλαίπωρος ανεπαισθήτως παιδαγωγείται και κατηχείται και ανδρώνεται και φτάνει και γίνεται πολέμιος των πατρίων! Και δε θα έπρεπε να αντιδράσει σύσσωμη η Ελλαδική Εκκλησία και να σκορπίσει με ένα ‘φύσημά’ της όλα αυτά τα ανόητα ιδεολογήματα που σα ξεροκάλαμα έχουν πνίξει όλο τον κόσμο;!
    Και δε μπορώ να σε καταλάβω όταν μπερδεύεις τον κατηχητικό λόγο με το λόγο περί δόγματος! Ο κατηχητικός λόγος δεν είναι απαραιτήτως και λόγος περί δόγματος!
    Γιατί τρομάζεις με την ιδέα η Ι.Σ. να εκδίδει ανακοινώσεις οι οποίες κάλλιστα εκτός των άλλων να έχουν ως στόχο την κατήχηση του λαού; Ποτέ δεν είναι αργά για κάτι τέτοιο και σίγουρα είναι μέσα στις υποχρεώσεις της.

    • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

      Γιώργο ένα πράγμα μόνο: συγγνώμη.

      Καμιά φορά μένουμε εγκλωβισμένοιστις λέξεις με τον τρόπο που εμείς τις νοηματοδοτούμε.

      Εννούσα ότι παραβλέπεις την πραγματικότητα, έτσι όπως την καταλαβαίνω εγώ τουλάχιστον, για λόγους ψυχολογικούς, δηλαδή για να μπορείς να είσαι αισιόδοξος.

      Συγγνώμη και πάλι. Η γρήγορη γραφή τα έχει αυτά (ελπίζω δηλαδή να μην κάνω μόνον εγώ τέτοια λάθη). Όπως καταλαβαίνεις δεν είχα κανένα λόγο να εννοήσω κάτι άλλο.

  20. Ο/Η Γιώργος Δασκαλίδης λέει:

    χαχα
    Αμάν βρε Λεωνίδα, αμάν!!
    Θα με εθίσεις στο να σ’ακούω να μου ζητάς συγγνώμη!!
    χαχα*

    Και δε παραβλέπω καμιά πραγματικότητα σχετικά με το πόσο κατηρτισμένα βγαίνουν τα παιδιά από το σχολείο! Ίσως εσύ;

    *
    Συγγνώμη για τα γελάκια.. από συμπάθεια μου ήρθαν.

  21. Ο/Η Λεωνίδας λέει:

    Δεν πειράζουν τα γελάκια…καλή διάθεση να υπάρχει και καλοπιστία.

    Το ζήτημα δεν είναι η κατάρτιση των παιδιών για την οποία μπορούν να υπάρχουν πολλές αντιμαχίες για το περιεχόμενό της.

    Το ζήτημα είναι ότι υπάρχουν διαμορφωμένα ανακλαστικά στον κόσμο και ιδιαίτερα στην εκπαιδευμένη μάζα (την καλούμενη και «μορφωμένη») της οποία πνευματική τροφή είναι η Ελευθεροτυπία, τα ΝΕΑ, το ΒΗΜΑ κ.ο.κ. Και δεν εννοώ ότι δεν είναι εκπαιδευμένη, το αντίθετο μάλιστα. Της είναι όμως όλως ξένα τα θεολογικά γράμματα και για τούτο το σκώμμα ή η επιθετικότητα έχει διαδεχθεί την επιχειρηματολογία. Εκκινούν από προϋποθέσεις όλως αδιάφορες ή εχθρικές προς τον εκκλησιαστικό λόγο.

    Συνεπώς τα αυτονόητα δεν είναι με τη μεριά της Εκκλησίας ή της ελληνοχριστιανικής ιδεολογίας ή όποιου άλλο πνευματικού μορφώματος που αντίκειται ή στέκεται σε διαφορετική ματιά από αυτά τα ανακλαστικά.

  22. Ο/Η Γιώργος Δασκαλίδης λέει:

    Ω, ναι.. καλή διάθεση έχω σχεδόν πάντοτε. Φύσει αισιόδοξος και με ψυχολογική επάρκεια 😉

    Το ζήτημα είναι ΚΑΙ η κατάρτιση των παίδων αλλά ΚΑΙ η κατάρτιση όλων των βαπτισμένων Ορθοδόξων μέχρι να φτάσουν ‘σε τέλειον άνδρα, σε μέτρο ηλικίας τού πληρώματος του Χριστού’! Δλδ μέχρι το τέλος του αιώνος τούτου δε πρέπει να σταματήσει η κατάρτιση των ανθρώπων.
    Αν ζητηθεί από τους ποιμένες λόγος για το πώς εποίμαναν, τότε νομίζω πως σίγουρα θα ερωτηθούν τι έπραξαν, λόγω και έργω, για τα μέλη του ποιμνίου που τρώγοντας κακές τροφές, που έδιναν με το σωρό οι έντυπες ή ηλεκτρονικές φυλλάδες, ξέπεσαν πνευματικά!
    Η μάζα η καλουμένη και «μορφωμένη» αποδομείται και διαλύεται εν ριπή οφθαλμού όπως ο ζόφος ανατέλλοντος του ηλίου. Τέτοια η διαφορά των κατηρτισμένων πνευματικά ανθρώπων από τους «μορφωμένους» .

    Τα ανακλαστικά αυτά διαμορφώθηκαν αυτομάτως, εν μια νυκτί; Μήπως όπως είπα και πριν τούτοι οι καημένοι, τρόπον τινα, κατηχήθηκαν χρόνο με το χρόνο; Κι αν έγινε κάτι τέτοιο πώς έγινε; Στα κατηχητικά τους;; Λες να έχουν κατηχητικά;; 😉 …
    Άρα έχουμε κατήχηση με πολλούς τρόπους! Δεν είναι καιρός να ξυπνήσουμε και να τους μιμηθούμε στον τρόπο με τον οποίο κατηχεί ο ένας τον άλλον;
    Εμ, δε λέγονται έτσι τα:
    « οι υιοί του αιώνος τούτου φρονιμότεροι υπέρ τους υιούς του φωτός εις την γενεάν τήν εαυτών εισι» (Λου. 16 8).

  23. Ο/Η Λεωνίδας λέει:

    Γιώργο, το θέμα σηκώνει αρκετή κουβέντα…

    Συγγνώμη 🙂 αλλά δεν Θα μπορέσω να συνεχίσω. Θα είμαι σε θέση από αύριο το βράδυ…

    Καλό απόγευμα!

  24. Ο/Η Γιώργος Δασκαλίδης λέει:

    Καλή φώτιση…

  25. Ο/Η Λεωνίδας λέει:

    Σ΄ευχαριστώ για την ευχή Γιώργο. Χρόνια πολλά!

    Εύστοχη η αναφορά στο κατά Λουκάν..,
    Κήρυγμα ή κατήχηση, αν προτιμάς, υπήρξε και υπάρχει. Η αναποτελεσματικότητά του, υπό την έννοια ότι δεν επηρεάζει μεγάλες μάζες ανθρώπων, δεν οφείλεται μόνον στην κακή, αν είναι κακή και στον βαθμό που είναι κακή, ποιότητά του. Αλλά και στο ότι δεν υπάρχουν πια αυτιά για να ακούσουν.

    Αλλά δεν διαφωνώ ως προς την ανάγκη εμβάθυνσης στην χριστιανικότητα. Το πρόβλημα είναι ακριβώς αυτό ότι οι κυρίαρχες προκαταλήψεις δεν είναι συμβατές με αυτές της θεολογικής παράδοσης. Με αυτή μου τη φράση βέβαια εννοώ ότι η προκατάληψη, ως προκατανόηση, είναι δεδομένη για όλους τους ανθρώπους.

    Λές: «Η μάζα η καλουμένη και «μορφωμένη» αποδομείται και διαλύεται εν ριπή οφθαλμού όπως ο ζόφος ανατέλλοντος του ηλίου. Τέτοια η διαφορά των κατηρτισμένων πνευματικά ανθρώπων από τους «μορφωμένους».»

    Και πώς εξηγείς ότι αυτό δεν έχει γίνει ίσαμε σήμερα; Για αυτό σε λέω αισιόδοξο.

    Καληνύχτα!

  26. Ο/Η Γιώργος Δασκαλίδης λέει:

    ΚύριεΛεωνίδα, στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο υπάρχουν και τα παρακάτω πολύ ωραία:
    «…..τί εμοὶ καὶ σοί, Ιησού, υιὲ του Θεού τού υψίστου; δέομαί σου, μή με βασανίσῃς. παρήγγειλε γὰρ τω πνεύματι τω ακαθάρτω εξελθείν απὸ του ανθρώπου……
    ……. ….ήν δὲ εκεί αγέλη χοίρων ικανών βοσκομένων εν τω όρει· καὶ παρεκάλουν αυτὸν ίνα επιτρέψη αυτοίς εις εκείνους εισελθείν· καὶ επέτρεψεν αυτοίς. εξελθόντα δὲ τὰ δαιμόνια από του ανθρώπου εισήλθον εις τους χοίρους, καὶ ώρμησεν η αγέλη κατά του κρημνού εις την λίμνην και απεπνίγη»

    Πώς το θυμήθηκα αυτό;
    Στο παραπάνω χωρίο βλέπουμε πως αν και τα δαιμόνια δηλώνουν ευθύς αμέσως υποταγή στον Κύριο αναγνωρίζοντάς Τον ως Υιό του Θεού καταλήγουν, αμέσως αμέσως, ΠΟΥ;; Στα ίδια. Στους χοίρους!

    Λοιπόν, μη νομίζετε ότι δεν έγινε ή ότι δε γίνεται αποδόμηση των σαθρών ιδεολογημάτων των «μορφωμένων». Απλώς, ίδιον της «μορφωμένης» μάζας είναι η αστάθεια! Η αδυναμία της να μη ξαναεπιστρέψει στα ίδια. Δε μπορεί να παραμείνει πιστή στις αλήθειες που της αποκαλύπτονται και που της φανερώνουν την οικτρή κατάστασή της και που προς στιγμήν, είμαι σίγουρος, τις δέχεται. Καλό θα ήταν βέβαια η αποδόμηση των ιδεολογημάτων της «μορφωμένης» μάζας να γινόταν συχνότερα, με λόγους κατηχητικούς (κηρύγματα αν θέλεις) που θα είχαν πανελλαδική εμβέλεια, ενός Αρχιεπισκόπου δηλαδή και ακόμη καλύτερα της Ιεράς Συνόδου! Κι αυτό γιατί τέτοιοι λόγοι θα φτάσουν και στα αφτιά όσων αποφεύγουν να τους ακούσουν.
    Το να σταματήσει αυτός ο κατηχητικός λόγος είναι ό,τι χειρότερο γιατί θα σταματήσουν οι ευκαιρίες που δίνονται στους ανθρώπους, σε όλους τους ανθρώπους, να σταθούν ενώπιον της αλήθειας και πάντα υπάρχει η περίπτωση, κι όλοι ελπίζουμε σ’αυτό, να μη επιστρέψουν στα ίδια!!
    Ελπίζω να καταλάβατε τι θέλω να σας πω.

  27. Ο/Η Λεωνίδας λέει:

    Γιώργο,
    γιατί μου μιλάς στον πληθυντικό;

    Καταλαβαίνω τι θέλεις να μου πείς και πουθενά δεν αρνήθηκα την αναγκαιότητα του κηρύγματος. Απλώς, σχετίκευσα την επίδρασή του.

  28. Ο/Η Γιώργος Δασκαλίδης λέει:

    Υπάρχουν πολλοί λόγοι που κάνουν κάποιον να μιλά στον πληθυντικό… ένας από αυτούς είναι η συστολή…

    Χαίρομαι που καταλαβαινόμαστε.

  29. Ο/Η Λεωνίδας λέει:

    Όπως αισθάνεσαι καλύτερα…

    Ελπίζω να σου αρέσουν κείμενα από το ιστολόγιο αυτό.

    Ελπίζω να τα ξαναπούμε!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s