Η ώρα της «νέας μεταπολίτευσης»

Του Γιώργου Πρεβελάκη    

Οι αναλύσεις που στηρίζονται σε μακροοικονομικά στοιχεία χωρίς να λαμβάνουν υπ’ όψη τα πολιτισμικά και πολιτικά δεδομένα, είναι συχνά παραπλανητικές. Για την ανίχνευση του μέλλοντος, περισσότερο χρήσιμη είναι η μελέτη του παρελθόντος.

Οι κύκλοι παρακμής, κρίσης και παλινόρθωσης στην νεοελληνική ιστορία οδηγούν ασφαλέστερα από τις συγκρίσεις με μακρινές χώρες. Ο πλησιέστερος χρονικά κύκλος και, επομένως, ο χρησιμότερος, αφορά τη δικτατορία , την κρίση του 1973-74 και τη μεταπολίτευση. Και τότε η ιθύνουσα κοινωνική ομάδα χρεοκόπησε, συμπαρασύροντας και τις όποιες αξίες διαφέντευσε.

Οι στρατιωτικοί κατέλαβαν πραξικοπηματικά την διεύθυνση της χώρας: όμως η εικόνα δεν ήταν a priori αρνητική. Ο στρατός είχε καταγάγει τις ελληνικές νίκες κατά τους, είχε πραγματοποιήσει το έπος του 1940, είχε αποτρέψει την κομμουνιστική επιβουλή. Η στρατιωτική οργάνωση και πειθαρχία προσέφεραν κοινωνικά πρότυπα. Η συμβολή στην πρόοδο, η διάνοιξη οδών οι οποίες απεγκλώβισαν μεγάλα τμήματα της υπαίθρου, είχε ευρεία απήχηση. Η οικονομική ανάπτυξη και η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου εμπέδωσαν την εξουσία των συνταγματαρχών.

Η οικονομική κρίση του 1973 αποδυνάμωσε το καθεστώς: η κατάρρευση, όμως, οφείλεται στην στρατιωτική αποτυχία του 1974. Το κυπριακό πραξικόπημα και τα επακολουθήσαντα γεγονότα απεκάλυψαν την αμυντική ανετοιμότητα της χώρας, απαξίωσαν πλήρως την στρατιωτική κάστα, ακόμη και στους πλέον ακραιφνείς «εθνικόφρονες». Η μεταπολίτευση ήταν επομένως, αναπόφευκτη. Παρά τις ανησυχίες, η αντίσταση του στρατιωτικού κατεστημένου περιορίστηκε στα, κατά Ευάγγελο Αβέρωφ, «σταγονίδια».

Με την μεταπολίτευση και, κυρίως, την «αλλαγή» του 1981, η ηγεσία μεταφέρθηκε σταδιακά σε μία νέα κοινωνική κατηγορία. Η «γενιά του πολυτεχνείου», μηχανικοί και διανοούμενοι, διαμορφωμένοι σε αντιπαράθεση προς την παρακμιακή κατεστημένη διανόηση, άρχισαν να επηρεάζουν το πολιτικό και ιδεολογικό γίγνεσθαι. Στελέχωσαν την συνδικαλιστική, πολιτική, καλλιτεχνική, δημοσιογραφική και πανεπιστημιακή ζωή, συνέστησαν την νέα προνομιούχο τάξη. Απέκτησαν κύρος, κοινωνική επιφάνεια και προβολή, συχνά και σημαντικά οικονομικά οφέλη.

Η νέα νομενκλατούρα προώθησε ιδέες, αξίες και προτεραιότητες, στους αντίποδες με όσα στήριξε -και έφθειρε- η χούντα: το τρίπτυχο «πατρίς-θρησκεία-οικογένεια». Αμφισβητήθηκε κάθε αυθεντία και ιεραρχία, απαξιώθηκε ο πατριωτισμός, προβλήθηκε η άκοπη κοινωνική και οικονομική άνοδος, ο απρόσκοπτος καταναλωτισμός και ο γενικευμένος ηδονισμός: δηλαδή, όσα πληρούν σήμερα τις τηλεοπτικές οθόνες.

Η στρατιωτική κάστα χρεοκόπησε όταν απέτυχε στον κατ’ εξοχήν τομέα της: στην άμυνα της χώρας. Αντιστοίχως, η χρεοκοπία της μεταπολιτευτικής ελίτ επέρχεται επειδή αθετεί την υλιστική της υπόσχεση. Καθώς διαισθάνεται το τέλος, πολλαπλασιάζει τις σπασμωδικές κινήσεις. Οι καθυστερήσεις στην λήψη μέτρων, οι αντιφατικές δηλώσεις, η παράλογη φορολογική πολιτική, η δαιμονοποίηση του διεθνούς νομισματικού ταμείου» (ΔΝΤ) και της Γερμανίας, οι αλληλοκατηγορίες των πολιτικών δεν είναι αδεξιότητες, αλλά εκδηλώσεις πανικού. Στην απεγνωσμένη προσπάθεια να διατηρηθεί, το κυρίαρχο σύστημα οδηγεί την χώρα σε δεινά, ήδη συζητούμενα: χρεοκοπία με έτι μείζονα υπερχρέωση, κατάλυση της έννομης τάξης.

Η αποχώρηση των στρατιωτικών από την εξουσία, το 1974, κόστισε μιαν εθνική καταστροφή. Αν είχαν αποσυρθεί με το «πείραμα» Μαρκεζίνη, το κόστος θα ήταν πολύ μικρότερο. Ανάλογα ισχύουν και σήμερα. Όμως, το παρελθόν δεν φρονηματίζει το παρόν. Το σύστημα που οδήγησε στην σημερινή κατάσταση, αντί να συνθηκολογήσει, κωλυσιεργεί, αμύνεται, αντεπιτίθεται. Έτσι, αναπόφευκτα, προετοιμάζεται η οριστική, ριζική, ολοκληρωτική απομάκρυνση της μεταπολιτευτικής ελίτ.

Στην νέα μεταπολίτευση, μια νέα ομάδα θα αναλάβει να διευθύνει: τεχνοκράτες και επιχειρηματίες, σε συμμαχία με όσους και όποιους μη φθαρέντες πολιτικούς. ‘Αλλες αξίες θα προβληθούν, ανάμεσα στις οποίες ενδεχομένως και παραδοσιακές αναφορές από την «υπανάπτυκτη» Ελλάδα.

Με την ουτοπική πανάκεια «κοινωνικό κράτος» κατεδαφισμένη, η οικογενειακή και θρησκευτική αλληλεγγύη θα αναβαθμιστούν. Με το δημοσιοϋπαλληλικό όραμα εξαφανισμένο, μπορεί να ανακάμψει η παιδεία.

Οι επόμενοι μήνες αποτελούν καμπή στην ελληνική ιστορία. Το παλαιό καταρρέει. Η Ευρώπη, αιφνιδιασμένη, υποχρεώνεται να βοηθήσει. Όμως, για να επιτύχει χρειάζεται να κατανοήσει εμπράκτως την τρέχουσα ελληνική ιδιαιτερότητα: την απόσταση που χωρίζει την καθ’ ημάς πραγματικότητα από ό,τι θεωρείται λογικό εκτός ελληνικών συνόρων.

O Γιώργος Πρεβελάκης είναι καθηγητής στο πανεπιστήμιο των Παρισίων

Δημοσιεύθηκε  στην εφημερίδα Εστία την 07 Μαΐου 2010 (;)  και ελήφθη από εδώ

Advertisements
This entry was posted in Γιώργος Πρεβελάκης and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

4 Responses to Η ώρα της «νέας μεταπολίτευσης»

  1. Ο/Η firiki2010 λέει:

    Συζητώντας εδώ και καιρό το σενάριο αυτό με τον κουμπάρο μου προσπαθούσα να προβλέψω ποιος από τους «μη φθαρέντες πολιτικούς» θα μπορούσε να παίξει πρώτο ρόλο σε περίπτωση υλοποίησης του σεναρίου. Κατέληξα σε Αρκάδα αποσκιρτήσαντα και επανακάμψαντα πολιτικό με ανέκαθεν στρογγυλεμένο λόγο ο οποίος παρά το «αξίωμα» του παραμένει στην σκιά.
    Προσωπικά πάντως είμαι πολύ επιφυλακτικός απέναντι στη λύση «τεχνοκράτες ,επιχειρηματίες και μη φθαρέντες πολιτικοί» και λιγότερο αισιόδοξος από ότι η ανάρτηση. Είμαι βλέπεις παλαιάς κοπής!

    • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

      Καλησπέρα Φιρίκι,
      Δεν ξέρω αν ο Αβραμόπουλος (προφανώς σε αυτόν αναφέρεσαι) ως παρουσία μπορεί να λειτουργήσει κατ’αυτόν τον τρόπο. Δεν το πιστεύω.

      Μέσα από το κείμενό του ο Πρεβελάκης υπονοεί μία αντιστροφή των όρων, όπως τουλάχιστον τους γνωρίζαμε μέχρι σήμερα. Αυτό σίγουρα δεν θα γίνει δια κτυπήματος μαγικής ράβδου. Βέβαια υπάρχει και η εκδοχή του τέλματος, που κι εγώ την θεωρώ πιθανή.

      Σε τί έγκειται η απαισιοδοξία σου ή η λιγότερη αισιοδοξία σου;

      • Ο/Η firiki2010 λέει:

        Η ανάρτηση έστω και με κάποια «ενδεχομένως» και «μπορεί» εμφανίζεται συγκρατημένα αισιόδοξη για την λύση «τεχνοκράτες- επιχειρηματίες- μη φθαρέντες πολιτικοί». Προσωπικά δεν είμαι. Για σκέψου Δασκαλόπουλος (μπρρρρρρρ) Βγενόπουλος (αυτός που αλαζονικά έλεγε «στις επιχειρήσεις μου έχω 15-20 στελέχη καλύτερους από τους σημερινούς υπουργούς») κάποιος μη φθαρείς πολιτικός ( μη φθαρείς πιθανώς γιατί δεν συγκρούσθηκε, δεν έγινε δυσάρεστος κλπ) Μάλλον τρομάζω.
        «Και τι να γίνει;» θα μου πείς. Το «σύστημα» να πάρει το μάθημα του και να προχωρήσει
        αλλάζοντας ρότα. Κι επειδή το σύστημα δεν υπάρχει χωρίς εμάς … εμείς το πήραμε το μάθημα
        μας;

      • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

        Φιρίκι,
        δεν νομίζω ότι ο συγγραφέας στο σχήμα «τεχνοκράτες, επιχειρηματίες, μη φθαρέντες πολιτικοί» προσδίδει τη μορφή ενός μελλοντικού κόμματος. Μάλλον αναφέρεται σε κοινωνικοπολιτικές συμμαχίες. Σημειώνει για το παρελθόν επισημαίνοντας την αντιστροφή των αξιών κατά τη μεταπολίτευση:

        «Η νέα νομενκλατούρα προώθησε ιδέες, αξίες και προτεραιότητες, στους αντίποδες με όσα στήριξε -και έφθειρε- η χούντα: το τρίπτυχο «πατρίς-θρησκεία-οικογένεια». Αμφισβητήθηκε κάθε αυθεντία και ιεραρχία, απαξιώθηκε ο πατριωτισμός, προβλήθηκε η άκοπη κοινωνική και οικονομική άνοδος, ο απρόσκοπτος καταναλωτισμός και ο γενικευμένος ηδονισμός: δηλαδή, όσα πληρούν σήμερα τις τηλεοπτικές οθόνες».

        Έτσι και τώρα, κάτω από την πίεση της ανάγκης θα χρειαστούν νέες κοινωνικοπολιτικές συμμαχίες με νέα αξιακή πλαισίωση. Λέει ο ίδιος:

        «Στην νέα μεταπολίτευση, μια νέα ομάδα θα αναλάβει να διευθύνει: τεχνοκράτες και επιχειρηματίες, σε συμμαχία με όσους και όποιους μη φθαρέντες πολιτικούς. ‘Αλλες αξίες θα προβληθούν, ανάμεσα στις οποίες ενδεχομένως και παραδοσιακές αναφορές από την «υπανάπτυκτη» Ελλάδα».

        Το σχήμα στέκει και μάλιστα αν ιδωθεί αναλογικά προς το πρόσφατο παρελθόν. Η δική μου ένσταση, ή δυσπιστία καλύτερα, έγκειται στο πρόβλημα αν, και σε ποιό βαθμό, υπάρχουν ζωντανές δυνάμεις στην ελλαδική κοινωνία που θα ηγηθούν ενός εγχειρήματος ανασυγκρότησης. Με αυτή την έννοια συμμερίζομαι την απαισιοδοξία σου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s