Στοχασμοί για την Επανάσταση στη Γαλλία [περί ελευθερίας].

Το απόσπασμα που ακολουθεί είναι από το έργο του Edmund Burke, Στοχασμοί για την  Γαλλική Επανάσταση, εκδ. Σαββάλας, μεταφρ. –επιμ. – εισαγ. Χρήστος Γρηγορίου, Αθήνα 2010 [1η αγγλική έκδοση 1790].

Το βιβλίο αυτό του Burke (1729-1797) αποτελεί την πλέον κλασική υπεράσπιση του Παλαιού Καθεστώτος, είναι το μανιφέστο του Συντηρητισμού και της αντεπανάστασης (βλ. Χρήστος Γρηγορίου, στην ανωτέρω εισαγωγή, σ. 11). Σύμφωνα με τον Πασχάλη Κιτρομηλίδη, οι απόψεις του Burke αποτελούν την αυθεντικότερη πηγή έμπνευσης κάθε σοβαρής συντηρητικής επιχειρηματολογίας στη μεταγενέστερη πολιτική σκέψη (Πολιτικοί στοχαστές των νεότερων χρόνων, εκδ. Πορεία, Αθήνα 1998, σ. 133).

Τέλος, ο Παναγιώτης Κονδύλης συνοψίζει: «Με την αυστηρά ιστορική σημασία ο συντηρητισμός ορίζεται ως το ιδεολογικό και κοινωνικοπολιτικό εκείνο ρεύμα, σκοπός του οποίου ήταν η διατήρηση της societas civilis και της κυριαρχικής θέσης των ανώτερων στρωμάτων της. Ιδιαίτερα ως προς την  ιδεολογική του έποψη, ο συντηρητισμός αντλεί το βασικό σώμα των θεωριών του από τον θεολογικό και κοινωνικοφιλοσοφικό κύκλο ιδεών της societas civilis, κι επομένως προηγείται χρονικά από τον ορθολογισμό των Νέων Χρόνων και μάλιστα του Διαφωτισμού, μολονότι η αντιπαράθεση με τον τελευταίο αποτελεί σημαντική – και ίσαμε σήμερα την καλύτερα γνωστή, αν όχι τη μόνη γνωστή – φάση της εξέλιξής του. Από την κοινωνικοπολιτική άποψη, πάλι, ο συντηρητισμός σημαίνει την αντίσταση (των ανωτέρων στρωμάτων) της societas civilis ενάντια στην αποσύνθεσή της, η οποία άρχισε με τη μορφή του νεότερου χωρισμού κράτους και κοινωνίας και αργότερα συμπληρώθηκε με τον παραμερισμό του πρωτείου της γεωργίας από το πρωτείο της βιομηχανίας», (Ο Συντηρητισμός ως ιστορικό φαινόμενο, περ. Λεβιάθαν, τχ. 15 (1994) σ. 66). [το κείμενο είναι μετάφραση των σελίδων 11-24 της μονογραφίας του Κονδύλη, Konservatismus. Geschichtlicher Gehalt und Untergang, Στουτγάρδη 1986. Μπορεί να ανευρεθεί διαδικτυακά εδώ]

Αν ως ιστορικό φαινόμενο, στο σύνολό του, ο Συντηρητισμός έχει πάψει να αποτελεί ζωντανό πολιτικό ρεύμα τούτο δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να εγκαταλειφθεί η δυνατότητα ερμηνευτικής αξιοποίησης κρίσιμων όψεών του στο ιστορικό παρόν. Ακόμη περισσότερο περιμένει την επιστημονική χαρτογράφησή του ο ελληνικός συντηρητισμός  ο οποίος μοιάζει να εμφανίζει όχι μόνο συγκλίσεις αλλά και αποκλίσεις από τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό.

Στο τίτλο της ανάρτησης έχει τεθεί σε αγκύλες η διατύπωση «περί ελευθερίας». Δεν ανευρίσκεται ως τέτοια στο κείμενο του Burke. Τοποθετήθηκε για την παρούσα ανάρτηση.

Ακολουθεί το κείμενο. Οι αριθμοί στις αγκύλες αντιστοιχούν στους αριθμούς των σελίδων της έντυπης έκδοσης.

[47] Αρέσκομαι να πιστεύω ότι αγαπώ μια ανδροπρεπή, ενάρετη και μετριοπαθή ελευθερία όσο και οποιοσδήποτε από τους κυρίους αυτής της εταιρείας όποιος κι αν είναι αυτός· και πιστεύω επίσης ότι, καθ’ όλη την πορεία του δημόσιου βίου μου, έχω δώσει εξίσου ικανοποιητικές αποδείξεις της προσήλωσής μου σε αυτόν τον σκοπό. Όπως και εκείνοι, δεν φθονώ την ελευθερία κανενός άλλου έθνους. Αλλά δεν μπορώ δημόσια να επαινέσω ή να μεμφθώ οτιδήποτε αφορά ανθρώπινες πράξεις και υποθέσεις με μια απλή ματιά του αντικειμένου, αδιαφορώντας για κάθε του σχέση και σαν να επρόκειτο για μια απογυμνωμένη και απομονωμένη μεταφυσική αφαίρεση. Οι περιστάσεις (οι οποίες για κάποιους κυρίους δεν έχουν καμία αξία) είναι αυτές που χρωματίζουν κάθε πολιτική αρχή και διαφοροποιούν το αποτέλεσμά της. Οι περιστάσεις είναι αυτές που κάνουν κάθε πολιτειακό και πολιτικό σχέδιο ευεργετικό ή βλαπτικό για την ανθρωπότητα. Μιλώντας αφηρημένα τόσο η κυβέρνηση όσο και η ελευθερία είναι πράγματα καλά………………………………………………

Επειδή αφηρημένα μιλώντας, η ελευθερία μπορεί να συγκαταλέγεται στις ευλογίες της ανθρωπότητας, μπορώ στα σοβαρά να συγχαρώ έναν τρελό ο οποίος έχει δραπετεύσει από τον προστατευτικό περιορισμό και το ευεργετικό σκοτάδι του κελιού του, αποκαθιστώντας έτσι το φώς και την ελευθερία του; Πρέπει να συγχαρώ τον ληστή και τον δολοφόνο που απέδρασε από τη φυλακή, αποκαθιστώντας έτσι τα φυσικά του δικαιώματα;…………………….

Όταν βλέπω το πνεύμα της ελευθερίας στην πράξη, καταλαβαίνω ότι μια ισχυρή αρχή έχει τεθεί σε λειτουργία, και, για λίγο, αυτό είναι το μόνο που μπορώ να ξέρω για αυτό…………….

[48] Πρίν τολμήσω να συγχαρώ δημοσίως τους ανθρώπους για μια ευλογία, πρέπει να βεβαιωθώ ότι πρόκειται πράγματι για ευλογία. Η ιδιωτική κολακεία [flattery] διαφθείρει τόσο τον κόλακα όσο και τον αποδέκτη της, ενώ η δημόσια [adulation] είναι τόσο άχρηστη για τον λαό όσο είναι και για τους βασιλείς. Ως εκ τούτου, θα αναβάλω οποιαδήποτε έκφρασης συγχαρητηρίων για τη νέα ελευθερία της Γαλλίας μέχρι να πληροφορηθώ πως συνδυάστηκε με τη διακυβέρνηση· με την κρατική βία· με τη στρατιωτική πειθαρχία και την υπακοή· με την αποτελεσματική είσπραξη και τη δίκαιη κατανομή των φόρων· με την ηθική και τη θρησκεία· με τη διασφάλιση της ιδιοκτησίας· με την ειρήνη και την τάξη· με τα χρηστά πολιτικά και κοινωνικά ήθη. Όλα αυτά, με τον τρόπο τους, είναι επίσης αγαθά και, χωρίς αυτά, η ελευθερία όσο διαρκεί δεν είναι ευλογία και δεν είναι δυνατό να διαρκέσει για πολύ. Το αποτέλεσμα της ελευθερίας για τα άτομα είναι ότι μπορούν να κάνουν ό,τι τους ευχαριστεί· πριν διακινδυνέψουμε συγχαρητήρια, τα οποία γρήγορα μπορούν να μετατραπούν σε παράπονα, πρέπει να δούμε τι θα θελήσουν να κάνουν. Είναι κάτι που η φρόνηση θα το υπαγόρευε ακόμα και στην περίπτωση μεμονωμένων και απομονωμένων ανθρώπων· αλλά η ελευθερία, όταν οι άνθρωποι δρούν συλλογικά μετατρέπεται σε εξουσία. Οι φρόνιμοι άνθρωποι, πρίν πάρουν θέση δημόσια, θα παρατηρήσουν τη χρήση αυτής της εξουσίας· και ιδιαιτέρως για ένα τόσο λεπτό ζήτημα όπως είναι η νέα εξουσία σε νέα πρόσωπα, των οποίων τις αρχές, τους χαρακτήρες και τις διαθέσεις γνωρίζουν ελάχιστα ή και καθόλου, η οποία ασκείται σε καταστάσεις όπου αυτοί που φαινομενικά είναι οι περισσότερο δραστήριοι μπορεί να μην είναι οι πραγματικοί υποκινητές.

Advertisements
This entry was posted in Edmund Burke, Πασχάλης Κιτρομηλίδης, Παναγιώτης Κονδύλης and tagged , , , . Bookmark the permalink.

4 Responses to Στοχασμοί για την Επανάσταση στη Γαλλία [περί ελευθερίας].

  1. Ο/Η Λ λέει:

    Η άνω τελεία είναι [·] όχι [·]. Χρησιμοποιείτε λάθος σημείο…

  2. Ο/Η Λεωνίδας λέει:

    Σας ευχαριστώ πολύ για την επισήμανση. Έβαζα άνω τελεία από τα «σύμβολα» κι όχι από το πληκτρολόγιο. Προφανώς το μπέρδεψα. Θα προσπαθήσω να το διορθώσω.

  3. Ο/Η Λεωνίδας λέει:

    Αλλά μήπως δεν γίνεται στο worpress; Απ’ ό, τι βλέπω δεν «βγαίνουν» οι αλλαγές…Αν έχετε κάποια συμβουλή…καλοδεχούμενη

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s