Σημειώσεις για την ελλαδική κομματική Δεξιά. Μέρος Πρώτο: η κομματική δομή.

     «Φιλία αυλικών, πίστη αλεπούδων, κοινωνία λύκων»
   Σαμφόρ, Επιλογή από το έργο του, μεταφρ. Παναγιώτης Κονδύλης, εκδ. Στιγμή, σ. 53

Εκ της διαχειρίσεως του ιστολογίου

Η εκλογική κατάρρευση της Ν.Δ. έδωσε την αφορμή σε πολλούς να καταφερθούν εναντίον της λεγόμενης «δεξιάς στροφής» του κ. Αντώνη Σαμαρά. Η εκλογική αποτυχία δηλαδή ανάγεται στο ιδεολογικό στίγμα του προέδρου της Ν.Δ. και κυρίως στον δεξιό λόγο του. Ας σημειωθεί από την αρχή: οι ίδιοι κύκλοι θέλουν απλώς να επιβάλλουν τη δική τους ιδεολογική γραμμή (μεσαίος χώρος, απροϋπόθετος φιλελευθερισμός) και κατά συνέπεια τους απτούς φορείς αυτών των ιδεών.

Στο σύντομο αυτό σημείωμα, καθώς και σε άλλα που θα ακολουθήσουν, παρουσιάζεται, ακροθιγώς, ένας, από τους πολλούς, κρίσιμος παράγοντας που απεργάζεται την μακροχρόνια παρακμή αυτού του κόμματος και που συνετέλεσε αποφασιστικά στη συγκυρία στην εκλογική αποτυχία.

Η Ν.Δ υπήρξε, και συνεχίζει να είναι, κατεξοχήν κόμμα προυχόντων. Βαθιά ολιγαρχικό στην κομματική του υφή σύρθηκε να προσδώσει μία επίφαση μαζικότητας κατά την περίοδο της προεδρίας των κ.κ. Αβέρωφ και Μητσοτάκη. Και τούτο ως απάντηση στο ΠαΣοΚ το όποίο είχε αντιγράψει την κομματική δομή του ΚΚΕ εμπλουτισμένη όμως με νέες πρακτικές και διαφορότροπη πολιτική κουλτούρα. Οι λεγόμενες πολιτικοϊδεολογικές ζυμώσεις στο εσωτερικό της ήσαν ανύπαρκτες καθ’ όλη τη μεταπολιτευτική περίοδο  και περιορίζονταν στους διεσπαρμένους ηγετικούς της κύκλους. Η μονόδρομη, εκ των άνω, χειραγώγηση της βάσης σε συνδυασμό με την θεωρητική και ιδεολογική απίσχνανσή της στη δημόσια σφαίρα και την κοινωνία δημιούργησε ένα κλίμα ασφυξίας στην κομματική και παραταξιακή βάση.

Τα πολιτικά ανακλαστικά της παράταξης, οι αντιλήψεις της, ο πολιτικός της προσανατολισμός αγνοούνταν επιδεικτικά από την πολιτική ηγεσία που, θεωρώντας την δεδομένη, ασκούνταν στην πολιτική των εντυπώσεων, ενώ η ιδεολογική ηγεμονία των προοδευτικών πολιτικών δυνάμεων – ΠαΣοΚ, Αριστερά και οι ποικίλες μείξεις των δύο – διαχέονταν στην κοινωνία προσδίδοντας κύρος και αίγλη στους εκφραστές τους και ενσωματώνοντας τις δυναμικότερες μερίδες της κοινωνίας.

Η αυτονομημένη από την παραταξιακή βάση (κεντρο)δεξιά πολιτική ελίτ επιδίδονταν όλα αυτά τα χρόνια στη φατριαστική συνομάδωση και στην κατανομή ισχύος στο εσωτερικό της δίχως να δεσμεύεται από κανόνες που θα ίσχυαν για όλους. Σε ένα τέτοιο δεσποτικό περιβάλλον δεν μπορεί παρά να καλλιεργείται η οικογενειοκρατία και η μετριοκρατία, να επιβιώνουν οι αυλοκόλακες.

Χαρακτηριστική είναι η περίοδος της ηγεσίας του κ. Μητσοτάκη (1984-1993) όταν οι  συγκρούσεις των ομάδων έλαβαν τον χαρακτήρα «εμφυλίου» που οδήγησε και στην πτώση της τότε κυβέρνησης. Ο κ. Μητσοτάκης άνηκε στο συντηρητικό Κέντρο και προσήλθε στη Ν.Δ. κατά την διαδικασία διεύρυνσης του κόμματος με ηγετικά στελέχη του Κέντρου [διαδικασία που είχε ήδη ξεκινήσει την περίοδο συγκρότησης της Ε.Ρ.Ε. (1955 και εξής)]. Η εκ μέρους του ανάληψη της ηγεσίας συνοδεύτηκε από την προσπάθεια του να ελέγξει το κόμμα προκρίνοντας ανθρώπους προσκείμενους σε αυτόν. Προσπάθεια που κορυφώθηκε κατά την περίοδο διακυβέρνησης της Ν.Δ. (1990-1993). Η απόπειρά του αυτή τον έφερε αντιμέτωπο με τις λοιπές ηγετικές μερίδες οι οποίες βρήκαν τον εκφραστή τους στο πρόσωπο του κ. Έβερτ. Η οξεία διαμάχη προσέλαβε και ιδεολογικά χαρακτηριστικά αλλά από τη σκοπιά που μιλούμε δεν μπορεί κανείς παρά να δεί μία διαμάχη που ριζώνει στην ίδια τη δομή του κόμματος με μία ηγεσία στο σύνολό της τόσο εσωστρεφή που αδιαφορούσε ακόμη κι από την απώλεια της κυβέρνησης  και την παράδοσή της στο ΠαΣοΚ.

Μία παράταξη φιμωμένη, υπό την έννοια ότι δεν αντιπροσωπεύονταν, στη δημόσια σφαίρα και που καλούνταν να εκφραστεί στο πλαίσιο ενός κόμματος που ήταν αυτονομημένο από αυτή δεν έχει και πολλές επιλογές. Είτε καταφάσκει άκριτα στο κόμμα είτε αποχωρεί. Η δυνατότητα της κριτικής προσχώρησης δεν υφίσταται. Ακόμη περισσότερο: δεν ανήκει στην πολιτική κουλτούρα της παράταξης.

Εύλογη συνέπεια είναι ότι το χαλαρό συνονθύλευμα φατριών που καλείται «Νέα Δημοκρατία» δεν μπορούσε όλα αυτά τα χρόνια να διεξάγει πολιτικό αγώνα. Ένα κόμμα που ψυχορραγεί από το 1981 και δώθε και που ίσαμε σήμερα επιτελούσε τη λειτουργία του άλλοθι της πολιτικής ηγεμονίας του ΠαΣοΚ (κάποιος έπρεπε να βγαίνει στην εξουσία για να επανέρχεται δριμύτερο το τελευταίο) ή ακόμη υπήρξε το πεδίο ικανοποίησης φιλοδοξιών κομματικών στελεχών (κάτι αντίστοιχο, mutatis mutandis, με αυτό που συμβαίνει και στο ΚΚΕ. Υπό μία έποψη η Ν.Δ. και το Κ.Κ.Ε. είναι τα δύο παλαιά κόμματα που έχουν απομείνει στην Ελλάδα. Τα υπόλοιπα είναι καθαρώς μεταπολιτευτικά μορφώματα).

Σε επόμενες αναρτήσεις θα σημειωθούν, ακροθιγώς και πάλι, οι επιπτώσεις της κομματικής δομής της Νέας Δημοκρατίας στον αγώνα για ιδεολογική ηγεμονία στη μεταπολιτευτική Ελλάδα καθώς και στα εκλογικά αποτελέσματα όχι μόνον των τελευταίων εκλογών αλλά και αυτών του 2009. Άλλωστε, η περίοδος από το 2004 έως σήμερα είναι ενιαία στη βάση του ακόλουθου γνώμονα: η ελλαδική κοινωνία αναζητά ηγεμονία.

Advertisements
This entry was posted in Εκ της διαχειρίσεως and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

11 Responses to Σημειώσεις για την ελλαδική κομματική Δεξιά. Μέρος Πρώτο: η κομματική δομή.

  1. Ο/Η Herr K. λέει:

    Παραείσαι αυστηρός 😉

  2. Ο/Η Herr K. λέει:

    Καλη σου μέρα, Λεωνίδα!
    Το είπα όντως διφορούμενα – και λίγο περιπαικτικά βέβαια, αλλά και το εννοώ: οι παθογένειες που προσάπτεις δεν είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ΝΔ, έτσι δεν είναι; Ασε που δεν είμαι καν σίγουρος ότι είναι παθογένειες

    • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

      Αν το διφορούμενο και περιπαικτικό πηγαίνει στο ότι υπάρχει μέριμνα για την παράταξη και την κομματική της έκφραση, το δέχομαι. Αν σημαίνει ότι δεν διατηρώ ανεξαρτησία γνώμης δεν το δέχομαι 🙂

      Από την παρατήρησή σου καταλαβαίνω ότι συνάγεις από το κείμενο το αφηρημένο σχήμα «αυτονόμηση των θεσμών έναντι της κοινωνίας». Άσχετα αν ήταν ένα κείμενο που βασίστηκε σε γενικά σχήματα – γεγονός που εν μέρει δικαιώνει την ανάγνωσή σου, πρόθεσή μου δεν ήταν η εφαρμογή ενός τέτοιου σχήματος.

      Επειδή θα πάρει πολύ θα προσπαθήσω να συνοψίσω:
      Αν το ΠαΣοΚ φέρει και θεσμίζει την κομματοκρατία στον νεοελληνικό πολιτικό βίο, η Ν.Δ. δομείται στην «βουλευτοκρατία». Από το 1981 εκδιπλώνει τον πολιτικό της αγώνα σε μαζικό κομματοκρατικό πλαίσιο διατηρώντας την παλιά της δομή. Νομίζω ότι αυτό είναι το κατεξοχήν δικό της χαρακτηριστικό που την διαφοροποιεί από τα λοιπά κόμματα στο επίπεδο της οργάνωσης. (π.χ. Το ΠαΣοΚ ο Λυγερός το χαρακτηρίζει, πολύ εύστοχα «κόμμα φυλή»)

      Τούτο έχει πολλαπλές συνέπειες στην υφή του πολιτικού της αγώνα. Οι (υποψήφιοι) βουλευτές ανταγωνίζονται μεταξύ τους και δεν έχουν αίσθηση κοινού αγώνα. Η σχέση είναι κάθετη μεταξύ (υποψήφιου) βουλευτή και ψηφοφόρων κι όχι οριζόντια στο εσωτερικό του κόμματος, γεγονός που επιφέρει διαιρέσεις και στο εσωτερικό του κόμματος –και κατά συνέπεια φυγόκεντρες δυνάμεις – ιδίως κατά την άσκηση της εξουσίας. Οι «προυχοντικές» (οι οποίες είναι ουκ ολίγες. Δεν είναι μία όπως στο ΠαΣοΚ το κόμμα των Παπανδρέου) οικογένειες του κόμματος ταυτίζουν τον εαυτό τους με το κόμμα δίχως να επιτρέπουν μία καλώς νοούμενη ανανέωση της ηγεσίας στο εσωτερικό της.

      Η ανύπαρκτη επικοινωνία μεταξύ ηγεσίας και βάσης οδηγεί στην αδυναμία συγκρότησης μιας δεξιάς δημόσιας σφαίρας. Έτσι η παράταξη δεν διαθέτει «ενδιάμεσες» βαθμίδες μεταξύ κόμματος και κοινωνίας που θα μπορούσαν να προσδώσουν συνοχή κατά την άσκηση της πολιτικής της νομιμοποιώντας το όποιο πολιτικό της εγχείρημα.

      Ακόμη και ο ολιγαρχικός της χαρακτήρας δεν οδήγησε σε έναν καλώς νοούμενο, και εν πολλοίς απαραίτητο ελιτισμό, αλλά στην συνολική πτώση του επιπέδου των στελεχών της. Ούτε, ιδίως κατά το 2004-2009, μία αυτονόμηση από τη βάση τέτοια που θα έβαζε τέλος στο ρουσφέτι (αφού ο κάθε βουλευτής, και δή κυβερνητικό στέλεχος έπρεπε να κοιτάξει τους δικούς του, ώστε να επανεκλεγεί). Με άλλα λόγια δεν είναι μία αυτονομημένη αλλά εσωτερικώς συγκροτημένη ελίτ με σχέδιο και στοχεύσεις.

      Με όλα τούτα δεν εννοώ ότι η Ν.Δ. θα έπρεπε να έχει μεταβληθεί σε ένα νέο ΠαΣοΚ δήθεν συμμμετοχικό αλλά ότι θα έπρεπε να έχει οργανωθεί στην προοπτική της συνάρθρωσης του παραδοσιακού της ολιγαρχικού (και αξιοκρατικού) χαρακτήρα με τις απαιτήσεις των νέων συνθηκών. Και φυσικά θα έπρεπε να έχει συντρίψει την κομματοκρατία στον νεοελληνικό δημόσιο βίο επιτρέποντας στους θεσμούς να ανασάνουν αναπτύσσοντας της δική τους ιδιαίτερη λογική. Αλλά έτσι φθάνουμε στο 1990-1993 και 2004-2009.

  3. Ο/Η Herr K. λέει:

    Ο ανεξάρτητος πρώτος τον λίθο … 🙂
    Επί της ουσίας, δεν είμαι σίγουρος ότι δικαιούμαι να μιλάω εν προκειμένω, γνωρίζοντας τόσο επιφανειακά τη ΝΔ. Αποτολμώ πάντως μια μεθοδολογική πρόταση :

    Μου φαίνεται ότι δεν οδηγεί μακριά μια συγχρονική μελέτη. Η ΝΔ είναι διάδοχος κάποιων προδικτατορικών ‘η και μετα-1821 σχημάτων.

    Η διερεύνηση αυτής της διαχρονίας προέχει της σύγκρισης με ένα δυτικοευρωπαΪκό χριστιανοδημοκρατικό δέον, σύγκριση η οποία (ερμηνεύω ότι) διατρέχει υπόρρητα την ανάρτηση.

    ΥΓ Αυτό με ΝΔ και ΚΚΕ αισθάνομαι ότι είναι ολόσωστο.

    • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

      Έχεις δίκιο για την ανεξαρτησία 🙂 HerrK. Δεν εννοούσα ότι έχω πέσει από τον ουρανό σίγουρα!

      Δεν είχα πρόθεση να προβώ σε μία συγχρονική θεώρηση και δή συγκριτικής πολικής ανάλυσης με τη Γερμανική Χριστιανοδημοκρατία, τη Γαλλική Δεξιά ή τον Βρετανικό Συντηρητισμό (δεν ξέρω αν θα μπορούσα να πράξω κάτι τέτοιο με στοιχειώδη επάρκεια).

      Απλώς να αποτυπώσω μια κατάσταση θέλησα που έχει σημαντικότατες επιπτώσεις στον πολιτικό αγώνα και να υπονοήσω την ανάγκη για μιαν άλλη στις δοσμένες ελλαδικές συνθήκες.

  4. Ο/Η Herr K. λέει:

    Ναι βρε παιδί μου, κατανοητόν. Απλώς κι εγώ εκφράζω, λέγοντας αυτά, το ενδιαφέρον μου για το ζήτημα της δημιουργίας ενός λαΪκού συντηρητικού φορέα – αν μη τι άλλο, ως ανάχωμα σε αυταρχικές λύσεις. [Ελα που δεν μπορείς;-) ]

  5. Ο/Η Herr K. λέει:

    ή ως ανάχωμα σε αυτά:

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s