Hans Freyer: Στοιχεία των εμπράγματων όρων γένεσης και διάδοσης των ιδεολογιών.

Το απόσπασμα που ακολουθεί προέρχεται από το έργο του Hans Freyer [Χάνς Φράγιερ]  (1887-1969) Τεχνοκρατία και Ουτοπία. Θεωρία της σύγχρονης εποχής στη Δύση, μεταφρ: Κώστας Κουτσουρέλης, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1998.

Η θεωρητική μέριμνα του Φράγιερ δεν εντάσσεται στην προοπτική της αντιμετώπισης των ιδεών ως ιδεών των κυρίαρχων τάξεων, ούτε σε αυτήν του αποφενακισμού ποικίλων μορφών ψευδούς συνείδησης. Στόχος του, αντιθέτως, είναι η ανάδειξη της κοινωνικής κατάστασης που ως τέτοια συνιστά γόνιμο έδαφος για τη γένεση και διάδοση των ιδεολογιών. Επιπλέον, ο όρος «ιδεολογία», κατά Freyer πάντα, δεν περιλαμβάνει την αρχαία ελληνική θρησκεία ή τις χριστιανικές ομολογίες πίστεως. Αναφέρεται σε μορφές ιδεών που απαντώνται στις αρχές της βιομηχανικής εποχής.

Στο απόσπασμα που ακολουθεί ο όρος ιδεολογία λειτουργεί αντιθετικά προς την συγκεκριμένη, διαστατή, ψηλαφίσιμη εμπειρία του συγκεκριμένου ανθρώπου.

Στο ίδιο κείμενο απαντά ο όρος «κυκλοφορία». Η ανάλυσή του στα συμφραζόμενα που τον χρησιμοποιεί ο Freyer  θα οδηγούσε σε εκτεταμένη ανάλυση. Για να σχηματίσει ο αναγνώστης μία εικόνα παρατίθεται η διαπίστωση του ίδιου συγγραφέα ότι η «δομή της οικονομικής ζωής ως κυκλοφορίας ανακαλύφθηκε μία, το πολύ δύο γενιές πριν από την έλευση της βιομηχανικής εποχής· με την ανακάλυψη αυτή ξεκινά η σύγχρονη πολιτική οικονομία των φυσιοκρατών και των Άγγλων κλασικών» (σελ. 114, στο ίδιο βιβλίο).

Οι αριθμοί στις αγκύλες αντιστοιχούν στον αριθμό των σελίδων της έντυπης έκδοσης. Ακολουθεί το απόσπασμα.

[117] Το γεγονός ότι οι κυκλοφορίες εξαρτούν τον άνθρωπο από αδιαφανείς και συνάμα αναπόφευκτες και μη επηρεάσιμες οικονομικές συγκυρίες, έχει ως συνέπεια ότι ο άνθρωπος εκτίθεται μονίμως στον πειρασμό, και δη αναγκάζεται, να μορφώνει παραστάσεις και κρίσεις για πραγματικότητες (και πράγμα ακόμα χειρότερο: να τρέφει απέναντί τους αισθήματα και φρονήματα) που «υπερβαίνουν κατά πολύ τη φυσιολογική διανοητική και συναισθηματική του σφαίρα». Αυτή είναι μία ρήση του Gustave Thibon  (Retour au el, σελ. 53 κ.ε.) […] η παρατήρησή του ότι έτσι προξενούνται στον άνθρωπο «pseudo-conceptions» και «pseudo-sentiments», στις οποίες δεν αντιστοιχεί καμία αυθεντική εμπειρία, είναι σωστή. Ο άνθρωπος συνηθίζει, κατά επικίνδυνο τρόπο, να ζει σε έναν κόσμο παραστάσεων που δεν μπορεί να επαληθευτεί, να καθορίζεται από φρονήματα που στην πραγματικότητα δεν έχει, όμως τον έχουν δεμένο χειροπόδαρα. Εδώ βρίσκεται η κύρια αιτία του «irréalisme moderne». Έτσι εξηγείται ο απατηλός και αθεμελίωτος χαρακτήρας της σημερινής κοσμοεικόνας, ακόμα [118] και σε εκείνες τις σφαίρες που αφορούν πρακτικά τον άνθρωπο, καθώς και η τρωτότητά του εμπρός στις φανταστικές θεωρίες, αρκεί να προσποιηθούν μονάχα ότι προσφέρουν οποιαδήποτε ερμηνεία. Η αίσθηση της πραγματικότητας ευδοκιμεί μόνο στο έδαφος μίας απόλυτα κορεσμένης και ολόπλευρα εδραιωμένης εμπειρίας, και κάτι τέτοιο είναι εξαιρετικά δυσχερές να επιτευχθεί σε σχέση με μια ολόκληρη κυκλοφορία, πάντως είναι εντελώς αδύνατο να το επιτύχει η πλειονότητα των ανθρώπων. Πάνω εδώ στήνουν τις δουλειές τους πολλές δυνάμεις και προφήτες, δρώντας επί της σκηνής ή από τα παρασκήνια, και εδώ εγκαθίστανται όλες οι ιδεολογίες, διότι οι ιδεολογίες γνωρίζουν πάντα επακριβώς ποιο είναι το νόημα της όλης κυκλοφορίας· και γενικά, στο πλαίσιό τους, όλα τα μη απαντήσιμα μείζονα ερωτήματα βρίσκουν μια χονδρική και εκλαϊκευμένη απάντηση. Οι ιδεολογίες γνωρίζουν ότι η ιδεολογία θα οδηγήσει εξ άπαντος στην αρμονία· απλώς δεν το έχουμε προσέξει ακόμα. Γνωρίζουν ότι το καλύτερο μέλλον βρίσκεται προ των πυλών· βέβαια, οι πρωτοπόροι του παρόντος μένει να καταβάλουν γι αυτό κάποιες θυσίες ακόμα, και πάντοτε επίκειται ο έσχατος πόλεμος κατά των αντιπάλων. Διότι οι ιδεολογίες γνωρίζουν προπάντων ένα: σε τι οφείλεται που δεν είναι ακόμα όλα εν τάξει, και ποιος φταίει γι αυτό. Η υποδαύλιση αισθημάτων μίσους είναι ευχερέστερη κατά των εχθρών της ανθρωπότητας από ότι κατ’ αγνώστων και, από την άλλη, μπορεί πάντοτε να συγκεκριμενοποιείται εν είδη πλακάτ με καθαρά επιλεκτικές εμπειρίες.

Advertisements
This entry was posted in Hans Freyer and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s