Μεγάλοι και μικροί προφήτες

Του Αντώνη Ζέρβα

Η 21η Δεκεμβρίου 2012 πέρασε χωρίς να συντελεσθεί το τέλος του κόσμου, όπως διαλαλούσαν μεταξύ αστείου και σοβαρού τα μέσα επικοινωνίας όλης της Ευρώπης. Μολαταύτα, οι προφητείες θα συνεχίσουν να μας αναστατώνουν προς στιγμήν, γιατί το τέλος είναι πάντα κοντά σε κάθε περατό άνθρωπο. Ως μαρτυρία, η προφητεία εξιστορεί γεγονότα. Από την ανάποδη όμως. Δεν αφηγείται αυτά που έγιναν ή μπορεί να γίνουν, αλλά αυτά που θα γίνουν σαν να έγιναν.

«Όπως πάει η Ευρώπη, σε λίγα χρόνια δεν θα μπορεί ούτε να παράγει ούτε να πουλάει», προέβλεπε το 1946 ο αντιμαρξιστής και αντικαπιταλιστής συνάμα Ζορζ Μπερνανός. Κανείς δεν θέλησε να στήσει το αυτί. Και να, που φθάνουμε στο σημείο που μας άφησε, πιστεύοντες ακράδαντα στους αδιάσειστους νόμους της προόδου.

Σε ένα από τα δοκίμιά του, γραμμένο την εποχή του μεγάλου προπολεμικού κραχ με τίτλο «Οικονομικές προοπτικές για τα εγγόνια μας», ο διαπρεπής οικονομολόγος Κέινς διατύπωνε την προκλητική άποψη ότι το οικονομικό πρόβλημα δεν αποτελεί ουσιαστικό πρόβλημα, διότι αργά ή γρήγορα θα επιλυθεί οριστικά. «Σε εκατό χρόνια –προφήτευε το 1930– η οικονομολογία θα ξαναβρεί την πραγματική της θέση, που δεν διαφέρει σε τίποτε από την οδοντιατρική έδρα. Θα θεραπεύει τα περαστικά προβλήματα του πονόδοντου. Τότε, συνεχίζει, θα είμαστε και πάλι ελεύθεροι να επιστρέψουμε σε ορισμένες από τις πιο ασφαλείς και κατά κανόνα μη αμφισβητήσιμες αρχές της θρησκείας και της παραδοσιακής αρετής, δηλαδή ότι η απληστία είναι κακό, η τοκογλυφία κακούργημα, ότι η αγάπη του χρήματος είναι η χειρότερη κακότητα της ψυχής και ότι οι οδοί της αρετής και της σοφίας αδιαφορούν για το αύριο. Για μια ακόμη φορά θα μάθουμε να εκτιμάμε τους σκοπούς περισσότερο από τα μέσα, να προτιμούμε το καλό αντί του χρήσιμου. Θα τιμούμε αυτούς που μας διδάσκουν πώς να αγκαλιάζουμε την παρούσα στιγμή με αρετή και καλοσύνη. Προσοχή όμως! Ο καιρός αυτός δεν έχει φθάσει ακόμη. Τουλάχιστον για έναν αιώνα ακόμη, θα πρέπει να πείσουμε τους εαυτούς μας και τους άλλους ότι η πονηρία είναι τιμιότης, διότι η πονηρία είναι χρήσιμη, ενώ η τιμιότης δεν είναι. Η απληστία, η τοκογλυφία και η επιφύλαξη πρέπει για ένα ακόμη διάστημα να παραμείνουν οι θεότητές μας, διότι μόνον αυτές είναι ικανές να μας βγάλουν από το τούνελ της οικονομικής ανάγκης και να μας οδηγήσουν στο φως. Στο μεταξύ όμως, συμπλήρωνε, πρέπει να προετοιμαζόμαστε για το μελλοντικό πεπρωμένο μας, ενθαρρύνοντας και δοκιμάζοντας τις τέχνες της ζωής»

Δεν ξέρω αν πρέπει κανείς να γελάσει ή όχι με την προφητεία του μέγα και ευγενέστατου οικονομολόγου. Ο Φλωμπέρ έλεγε ότι κάθε μεγάλος άνδρας έχει πει τουλάχιστον μία μπούρδα στη ζωή του. Κοντεύουν 100 χρόνια από την προφητεία του Κέινς, πλην όχι μόνο δεν άλλαξαν τα πράγματα, αλλά και παρουσιάζουν τρομερή επιδείνωση. Και όμως, τώρα που στα γεράματα ξανακοιτάζω αυτές τις σελίδες, σκέπτομαι πως δεν πρόκειται απλώς για μια εκδοχή καπιταλιστικής αισιοδοξίας ή νεορουσσωικής διάθεσης, αλλά για μια ήπια, πλην βαθιά ριζωμένη πεποίθηση πως ο «οικονομικός άνθρωπος» είναι μία από τις τερατουργίες του Δυτικού πνεύματος την οποία, αργά ή γρήγορα, θα κληθεί να εξαλείψει το ίδιο το Δυτικό πνεύμα.

Οφείλουμε να είμαστε πραγματιστές για να μην είμαστε βλάκες, αλλά δεν υπάρχει μεγαλύτερη βλακεία από τη θεοποίηση του πραγματισμού και των συναφών αντιλήψεων που κοντεύουν να μας πνίξουν τα τελευταία χρόνια. Μεταξύ αυτών και η άποψη που έσπευσαν να ενστερνισθούν πολλοί εκσυγχρονιστές και μη, σύμφωνα με την οποία πρέπει να διαγράψουμε το παρελθόν για να ξανοιχτούμε στο μέλλον. Ξεχνούν πως η διαμόρφωση του μέλλοντος βασίζεται στα προβλήματα και τα ερωτήματα που μας κληροδοτεί το παρελθόν. Περί αυτού πρέπει να ανησυχούμε και όχι να το εξαλείψουμε. Να σκεπτόμαστε δηλαδή ποια πράγματα του παρελθόντος έχουν σημασία και ποια δεν έχουν. Εδώ έγκειται η μέγιστη ευθύνη του παρόντος. Η εμμονή στη διαμόρφωση μέλλοντος εκ του μηδενός θα μπορούσε να μας χώσει σε νέους και κατά πολύ πιο απαίσιους κύκλους κολάσεως. Οσοι πιστεύουν ότι, διαγράφοντας το παρελθόν, θα εξαφανίσουν ως διά μαγείας τις εθνικές κακοδαιμονίες, είναι κατά τη γνώμη μου μικροί προφήτες.

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Καθημερινή την 20 Ιανουαρίου 2013. 

Advertisements
This entry was posted in Αντώνης Ζέρβας and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s