[Νεοελληνική ιδιαιτερότητα και επιστημονική μέθοδος. Σύντομες και σχηματικές διατυπώσεις].

Το κείμενο που ακολουθεί είναι μικρό απόσπασμα από απάντηση του Παναγιώτη Κονδύλη σε ερώτημα του Σπύρου Τσακνιά και ανευρίσκεται στο βιβλίο Το αόρατο χρονολόγιο της σκέψης. Απαντήσεις σε 28 ερωτήματα, (εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1998).

Ο Κονδύλης αποδίδει εν σπέρματι έναν θεμελιώδη προσανατολισμό σκέψης ο οποίος συνδυάζει την συγκριτική ανάλυση (πολιτική, κοινωνιολογική, ιστορική) με την αντίληψη περί των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της νεοελληνικής κοινωνίας. Και όλα τούτα αποκομμένα από τις ιδεολογικές, εκσυγχρονιστικής υφής, φορτίσεις αλλά και χρήσεις των εννοιών.

Ένας τέτοιος προσανατολισμός σκέψης είναι ο αναγκαίος όρος για τη σύλληψη μιας κοινωνίας όχι ως κακεκτύπου αλλά ως ενός ξεχωριστού, ιδιαίτερου κοινωνικοπολιτικού μορφώματος στην ιστορική του διαχρονία. Προτού σπεύσει κανείς να εξυμνήσει ή να καταδικάσει θα πρέπει πρώτα να έχει μελετήσει το υφιστάμενο.

Ο τίτλος της ανάρτησης δεν βρίσκεται στο κείμενο. Οι αριθμοί στις αγκύλες αντιστοιχούν στον αριθμό των σελίδων της έντυπης έκδοσης. 

[51] Έχει παρατηρηθεί πως όταν μεταφράζετε ένα βιβλίο σας από τα γερμανικά, στα οποία πρωτογράφτηκε, προσθέτετε συνήθως ένα επίμετρο αφιερωμένο στα ελληνικά πράγματα. Με άλλα λόγια, από ένα ζήτημα οικουμενικής εμβέλειας [52] περνάτε στην εξέταση ενός θέματος τοπικού ενδιαφέροντος. Βρίσκετε πως σας χαρακτηρίζει μια εμμονή στα νεοελληνικά κοινωνικά προβλήματα;

Και αυτή σας η ερώτηση με επαναφέρει σε παλαιές αναζητήσεις που πρωτοδιαμορφώθηκαν μέσα σε μαρξιστικές συντεταγμένες, για να βγουν από το πλαίσιο τους στον βαθμό όπου μπορούσα να δω σφαιρικότερα τις ιστορικές εξελίξεις και καταστάσεις. Ως γνωστόν, τα κομμουνιστικά κινήματα σεμνύνονταν ότι χαράσσουν και ακολουθούν μιαν «επιστημονική» πολιτική, στηριζόμενη στην ακριβή και ιστορικά θεμελιωμένη ανάλυση των κοινωνικών δυνάμεων και των ταξικών συσχετισμών σε μία χώρα· ακόμα κι όταν συμμόρφωναν απλώς τη δράση τους με τις εντολές της Μόσχας, επέμεναν στο θεωρητικό αυτό περιτύλιγμα, αλλάζοντας το βέβαια κατά τις περιστάσεις. Όπως και να ‘χει, η σύζευξη πολιτικής καθηκοντολογίας και κοινωνιολογικής-ιστορικής ανάλυσης ήταν, έστω και ως ιεροτελεστία, υποχρεωτική, και αυτό ωθούσε αυτόματα τη φιλέρευνη σκέψη στη γενετική ανίχνευση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της νεοελληνικής πραγματικότητας. Εδώ σκόνταφτε κανείς a limine σε ένα σοβαρό θεωρητικό πρόσκομμα, το οποίο όμως συνιστούσε και ένα πρόσθετο πνευματικό δέλεαρ. Εννοώ την αναντιστοιχία ανάμεσα στον εννοιολογικό εξοπλισμό και στο αντικείμενο της έρευνας. Η εννοιολογία της νεώτερης κοινωνιολογίας (μαζί και της μαρξιστι- [53] κής) διαμορφώθηκε κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνα ως θεωρητική αποκρυστάλλωση εξελίξεων που διαδραματίσθηκαν στις δυτικοευρωπαϊκές κοινωνίες· ήταν, λοιπόν, εννοιολογία με συγκεκριμένη ιστορική φόρτιση, και έξω από το δεδομένο ιστορικό της πλαίσιο δεν μπορούσε ούτε να κατανοηθεί αλλά ούτε και να χρησιμοποιηθεί με επιτυχία ως αναλυτικό εργαλείο. Συνάμα όμως δεν υπάρχει καμμία άλλη εννοιολογία εκτός απ’ αυτήν και – επειδή κάθε ανάλυση προϋποθέτει ρητά ή άρρητα μιαν εννοιολογία – γι’ αυτό στη χρήση της αναγκάζονται να καταφύγουν ακόμα και κοινωνιολόγοι ή ιστορικοί ασχολούμενοι με κοινωνικούς σχηματισμούς λίγο-πολύ διαφορετικούς από τους δυτικοευρωπαϊκούς. Ακριβώς η άγνοια της ιστορικής φόρτισης της κοινωνιολογικής εννοιολογίας διευκόλυνε τη μεταφορά της στα καθ’ ημάς, η οποία βέβαια συχνότατα εμπνεόταν από μιαν «εκσυγχρονιστική» πρόθεση: η εφαρμογή της εννοιολογίας του προτύπου στην περίπτωση τού (ατελούς ακόμη) αντιγράφου φαινόταν θεμιτή, γιατί η εξομοίωση του δεύτερου με το πρώτο θεωρούνταν όχι απλώς ευκταία, αλλά και ιστορικά αναγκαία. Αντίστροφα, η προσπέλαση των ειδοποιών στοιχείων της νεοελληνικής περίπτωσης προϋπέθετε όχι μόνον την αποκοπή από ευθύγραμμες παραστάσεις των ιστορικών εξελίξεων και μιαν αίσθηση της ιστορικής μοναδικότητας, αλλά και ουσιώδη γνώση των δυτικοευρωπαϊκών ιστορικοκοινωνικών δεδομένων· γιατί μονάχα η συγκριτική ανάλυση σε πολλαπλά επίπεδα επιτρέπει [54] την εκλέπτυνση και την αναπροσαρμογή μιας ξενόφερτης εννοιολογίας. Η μελέτη της ευρωπαϊκής ιστορίας, στην οποία αφιέρωσα μεγάλο μέρος των σπουδών μου στη Γερμανία κοντά σε σημαντικότατους ιστορικούς, όπως ο Werner Conze και ο Reinhart Koselleck, μου έδωσε εννοιολογικά και τυπολογικά ερείσματα για την εξ αντιδιαστολής κατανόηση της νεοελληνικής.

 Έτσι βρήκα ορισμένες απαντήσεις σε παλαιά μου κεντρικά ερωτήματα για την κοινωνική και ιδεολογική φυσιογνωμία της χώρας μας.

Advertisements
This entry was posted in Παναγιώτης Κονδύλης and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

4 Responses to [Νεοελληνική ιδιαιτερότητα και επιστημονική μέθοδος. Σύντομες και σχηματικές διατυπώσεις].

  1. Ο/Η Αντώνης λέει:

    Πώς πάει βρε Λεωνίδα; Καιρό έχουμε να τα πούμε..
    Παίρνεις και συνεντεύξεις για λογαριασμό του ‘αντιφώνου’;; Σοκαρίστηκα!
    Άλλο να έχεις λινκ αυτού στο μπλογκ σου κι άλλο να συνεργάζεσαι(;) μ’αυτό!
    Σιγά μη στεναχωρηθείς και με το που θα σου πω οτι με έθλιψε το γεγονός αυτό αλλά να που σου το λέω!
    Και γιατί όλα αυτά; Μα αν έχεις παρακολουθήσει το τελευταίο χρονικό διάστημα τους διαλόγους που λαμβάνουν χώρα θα διαπιστώσεις ιδίοις όμμασι την απίστευτη συμπεριφορά των διαχειριστών του! Καλά αν μου πεις οτι είσαι κι ένας εκ των διαχειριστών αυτού του ιστολογίου θα μου έχεις καταφέρει ένα από τα χειρότερα πλήγματα!
    Οι άνθρωποι εκεί αν δεν συμφωνείς με την ‘προπαγάνδα’ τους σου σβήνουν τα σχόλια με τέτοιο πάθος που απορείς και λες οτι κάτι τους συμβαίνει!
    Από τα χειρότερα ιστολόγια που έχω δει!
    Υπάρχουν κι άλλα τα οποία δεν δημοσιεύουν καν σχόλια τα οποία έρχονται σε αντίθεση με τα πιστεύω τους αλλά αυτοί στο αντίφωνο είναι το κάτι άλλο! Το κάτι άλλο!
    Τουλάχιστον πες μου οτι δεν είσαι ένας από αυτούς που μου έχουν σβήσει σχόλια! Σχόλια χωρίς ύβρεις φυσικά αλλά με περιεχόμενο μη αρεστό στους διαχειριστές ο λόγος των οποίων, φυσικά, αποδομείται εν ριπή οφθαλμού, μιας και έχει πολλά μα πάρα πολλά κενά ασφαλείας με την προϋπόθεση να αφήσουν ελεύθερα τα σχόλια!!!

    Σκέτη απογοήτευση το πρωινό ετούτο!

    *** Ήσουν ο «Λεωνίδας» στο http://www.antifono.gr/portal/%CE%A0%CF%81%CF%8C%CF%83%CF%89%CF%80%CE%B1/%CE%9E%CF%85%CE%B4%CE%B9%CE%AC%CF%82/%CE%9F%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%B5%CF%82-%CE%94%CE%B9%CE%B1%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B5%CE%B9%CF%82/3352-%CE%95%CE%BE%CE%BF%CF%85%CF%83%CE%AF%CE%B1-%CE%95%CE%BB%CE%B5%CF%85%CE%B8%CE%B5%CF%81%CE%AF%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%88%CF%81%CF%89%CF%84%CE%B1%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CF%83%CE%BA%CE%AD%CF%88%CE%B7-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%A0%CE%BB%CE%AC%CF%84%CF%89%CE%BD%CE%B1.html ;

    Αν, ναι, εξήγησέ μου, σε παρακαλώ, την ανάρτηση του ίδιου σχολίου στην ίδια σελίδα! Το έχω απορία από τότε!

    • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

      Καλησπέρα Αντώνη! Καλά είμαι, εσύ πως τα πάς;
      Με το «Αντίφωνο» κάνω αυτό που βλέπεις. Κάνω ορισμένες ερωτήσεις σε κάποιους ανθρώπους. Δεν έχω την όποια σχέση με την διαχείριση του Αντιφώνου, κι ούτε μπορώ να πάρω θέση γύρω από τα όσα μου λές. Είμαστε φίλοι με τον Κωνσταντίνο Βεργή, ο οποίος διαχειρίζεται την συγκεκριμένη ιστοσελίδα (δεν γνωρίζω αν συμμετέχει και κάποιος άλλος στη διαχείριση των σχολίων) και δεν μου έχει δώσει την εντύπωση του «λογοκριτή». Επίσης δεν αισθάνομαι το ίδιο ιστολόγιο να προβάλλει μία ορισμένη προπαγάνδα – όπως λές. Σε κάθε περίπτωση δεν είμαι αρμόδιος να μιλήσω εγώ γι’ αυτό.

      Δεν είμαι εγώ ο Λεωνίδας στα συγκεκριμένα σχόλια.

      • Ο/Η Αντώνης λέει:

        Η διάδοση των ιδεολογημάτων τους με άλλους μανδύες κάλλιστα λογίζεται ως προπαγάνδα. Κι όταν με νύχια και με δόντια προσπαθούν σβήνοντας σχόλια -χωρίς να το κρύβουν άλλωστε- να την κρατήσουν καθαρή και ο πιο ανυποψίαστος εύκολα καταλαβαίνει ..
        Σε δεύτερη ανάγνωση βεβαίως σκέφτηκα πως περισσότερα κοινά έχεις με τους αντιφωνούντες παρά με εμένα και θεώρησα, το λιγότερο, άστοχη την παρέμβασή μου αλλά να που για ακόμη μια φορά φάνηκε το σέρτικο του χαρακτήρος κι οτι με την πρώτη ανάγνωση αμέσως πιάνω το πληκτρολόγιο ….
        τεσπα, έτσι κι αλλιώς δεν βλέπω μέλλον … διαδικτυακό.
        τι να σου πω άλλο; βοήθειά σου…

        ***χαχα,πάλι καλά που δεν ήσουν εσύ. Δεν θυμάμαι γιατί αλλά είχα κολλήσει και νόμιζα πως ήταν δικά σου τα σχόλια.

        χαίρε

      • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

        Δεν νομίζω ότι οι λέξεις που χρησιμοποιεί ο Λεωνίδας του σχολίου που με παρέπεμψες μοιάζουν με κάτι που θα μπορούσα να έχω γράψει εγώ. Τέλος πάντων..δεν έχει και μεγάλη σημασία.

        Το σίγουρο είναι ότι θέτεις ένα θέμα που με φέρνει σε αμηχανία γιατί δεν γνωρίζω συγκεκριμένα πράγματα και καταστάσεις. Προσωπικώς διαβάζω ορισμένα κείμενα στο Αντίφωνο και παρακολουθώ αρκετά, όσο μπορώ, τα video ή τις ραδιοφωνικές εκπομπές που ανεβάζει. Δεν γνωρίζω τι συμβαίνει με τα σχόλια.

        Σε κάθε περίπτωση δεν μπορώ να λάβω μέρος σε αυτή τη συζήτηση στο βαθμό που δεν έχω εικόνα εγώ ο ίδιος.

        Χαίρε Αντώνη

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s