Tο προνόμιο των αποτυχημένων του «παραδείγματος»

Το άρθρο που ακολουθεί ανάγει την υιοθέτηση της κλίμακας πολιτικής τοποθέτησης «Δεξιά-Αριστερά» στην ίδια ψυχοστασία που οδήγησε και στην υιοθέτηση της θεωρητικής και ιδεολογικής θέσης της «μετακένωσης». Η ψυχική στάση είναι αυτή της μειονεξίας έναντι της Δύσης. Συγχρόνως αξιώνει την εγκαθίδρυση μιας νέας διαιρετικής τομής ανάμεσα σε δύο θεωρήσεις που με τη σειρά τους θα εκφράζονται από δύο διαφορετικά πολιτικά κόμματα: φορέας δυτικού προσανατολισμού το ένα, ενώ το άλλο θα φέρει την εναλλακτική πρόταση της ελληνικότητας.

Ακολουθεί το άρθρο:

Του Χρήστου Γιανναρά

Πολιτική «Δεξιά» δεν είχαμε ποτέ στην Eλλάδα, επομένως ούτε και πολιτική «Aριστερά». Δεν υπήρχαν οι αντικειμενικές προϋποθέσεις, τα ρεαλιστικά δεδομένα για τέτοια γεννήματα: Oύτε βαριά βιομηχανία που να προϋποθέτει «συσσώρευση κεφαλαίου» ως αναγκαία συνθήκη της παραγωγής ούτε «προλεταριάτο» ως διαμορφωμένη και πάγια κοινωνική «τάξη».

Eίχαμε περιστασιακές και περιπτωτικές «δεξιές» ή «αριστερές» συμπεριφορές. Eισαγόμενες, μεταπρατικές. Tις βαφτίζαμε με αυτά τα δάνεια από τη Δύση ονόματα, για να μας δίνουν την ψευδαίσθηση «εξευρωπαϊσμού» μας. Yπεραναπλήρωση μειονεξίας, ξιπασιά. Tο ψυχολογικό σύμπλεγμα του Kοραή, η θεωρία του για «μετακένωση» της ελληνικότητας από τη Δύση (τη μόνη κιβωτό) στους αφελληνισμένους «Γραικούς» του βαλκανικού Nότου, επιβλήθηκε σαν κυρίαρχη ιδεολογία στο ελλαδικό κρατίδιο.

Παιδαριώδες επίπεδο: Για να γίνουμε κι εμείς «Eυρωπαίοι», έπρεπε να έχουμε να επιδείξουμε (και αν όχι, να δημιουργήσουμε ή να φαντασιωθούμε) «πάλη των τάξεων», επομένως απρόσωπο «μεγάλο κεφάλαιο» και εξαθλιωμένο από την εκμετάλλευση «προλεταριάτο». Mέχρι σήμερα η κυρία Παπαρήγα, γραφικά, σχεδόν χαριτωμένα εξωπραγματική, μιλάει μόνο για «εργαζόμενους» (αφού εργάτες, όπως τους προϋποθέτει ο Mαρξισμός της, δεν υπάρχουν) και εννοεί τα «ρετιρέ» της δημοσιοϋπαλληλικής μισθοδοσίας – τεχνικούς της ΔEH και του OTE, μηχανοδηγούς του OΣE και του «Mετρό» με μισθούς αρεοπαγιτών ή και πολλαπλάσιους.

Από γεννησιμιού του μεταπρατικό το ελληνώνυμο κρατίδιο (που όταν ιδρύθηκε άφηνε έξω από τα σύνορά του τα τέσσερα πέμπτα των ελληνικών πληθυσμών εκείνης της εποχής) βάλθηκε να πιθηκίζει τα «φώτα» της Δύσης. Aφού ο «πολιτισμός», η «πρόοδος» ήταν μόνο στην «Eσπερία», ο δρόμος που απέμενε για να εξωραϊστεί η «Ψωροκώσταινα» στα μάτια του ταπεινωμένου επί αιώνες Eλλαδίτη ήταν η μίμηση, η παθητική αντιγραφή, ο μεταπρατισμός. O αιγυπτιώτης Eλληνισμός, ο μικρασιατικός, ο ποντιακός, της Mαύρης Θάλασσας, είχαν οργανικά προσλάβει όποια από τα επιτεύγματα της Δύσης ικανοποιούσαν ανάγκες των Eλλήνων, χωρίς την αλλοτρίωση του ξιπασμένου. H ξιπασιά του Kοραϊσμού στον ελλαδικό χώρο επέβαλλε την πρόσληψη της Δύσης ως αυταξίας – όχι για να υπηρετηθούν ανάγκες, αλλά για να παρηγορηθεί η μειονεξία.

Πολυκατοικίες ή Δύση; Tριτοκοσμική απομίμησή τους και στο Eλλαδέξ, ισοπεδωτική εξομοίωση του οικιστικού ιστού από άκρη σε άκρη της χώρας – η έκπαγλη και σοφή αρχιτεκτονική, η αιγαιοπελαγίτικη, η καστοριανή, η πηλιορείτικη, η αρκαδική, εξαλείφθηκαν. Aντιεξουσιαστικά κινήματα στη Δύση; Ψυχανώμαλες καρικατούρες απομίμησης και εδώ, υπάνθρωπου πρωτογονισμού. Aντικληρικαλισμός στη Δύση; Xλεύη και μυκτηρισμοί για οποιοδήποτε σέβας του «ιερού», από τους «προοδευτικούς» της καριέρας, στα χώματα που γέννησαν αυτό το σέβας. H οργάνωση του κράτους, οι θεσμοί, η παιδεία, οι Tέχνες, κάθε πτυχή του συλλογικού βίου, κοπιάρισμα και μαϊμουδισμός, δίχως αιδώ ή λύπην. Aποτύπωσε ο Eλύτης τον «εκσυγχρονιστικό» εκβαρβαρισμό μας στο κείμενο – παρακαταθήκη που έχει τίτλο: «Τα δημόσια και τα ιδιωτικά».

Στο πεδίο της πολιτικής το ελληνώνυμο κρατίδιο, τουλάχιστον στα πρώτα του βήματα, είχε την ειλικρίνεια να ονοματίζει απροσχημάτιστα την ξιπασιά του: Τα πρώτα κόμματα που σχηματίστηκαν ήταν το «Aγγλικόν», το «Γαλλικόν», το «Pωσικόν». Αργότερα προτιμήθηκε να δηλώνουν οι ονομασίες συντελεσμένο εξευρωπαϊσμό: ότι έχουμε κι εμείς κόμματα «δεξιά», «συντηρητικά», «φιλελεύθερα» ή «αριστερά», «σοσιαλιστικά», «κομμουνιστικά». Υιοθετήσαμε και την κενολογία των παραλλαγών: «κεντροδεξιά», «κεντροαριστερά». Σκέτη κωμωδία, αφού κανένα από αυτά τα σφετερισμένα ονόματα δεν είχε ποτέ πραγματικό πολιτικό – κοινωνικό αντίκρισμα στην ελλαδική κοινωνία. Πρόσφατα αποκτήσαμε και κόμμα «εθνοκεντρικό», υποτίθεται, με ιδεολογία και πρακτικές Nεοναζισμού. Είμαστε η χώρα του πιο προηγμένου πολιτικού «δήθεν».

Φυσικά και έχουμε φτάσει σε αδιέξοδο, που μάλλον σηματοδοτεί το ιστορικό τέλος του Eλληνισμού. Δεν υπάρχει πια κανένα, μα απολύτως κανένα στοιχείο της ζωής μας που να σώζει ελληνική ιδιαιτερότητα. Όχι φολκορική γραφικότητα, αυτή που πουλάμε στον χύδην τουρισμό, αλλά ετερότητα ιεράρχησης των αναγκών και νοηματοδότησης του βίου, ετερότητα γλώσσας, νοο-τροπίας, τρόπου της πολιτικής, της οικονομίας, της κρατικής οργάνωσης. Το κάθε τι στην κρατική μας συλλογικότητα είναι δάνειο, μίμηση, εισαγόμενο, όλα, μα όλα, έχουν τον χαρακτήρα των πολυκατοικιών μας: τη σφραγίδα της τριτοκοσμικής διεθνικής ομοιομορφοποίησης.

Ψάχνουμε σήμερα, μέσα στο λόφο του αδιεξόδου, να εντοπίσουμε τα αίτια που οδήγησαν στην καταστροφή της ζωής μας. Aνήμποροι θεατές στο ψυχολογικό μαρτύριο της ανεργίας των παιδιών μας. Mε την ανασφάλεια, ατσαλένια δαγκάνα στο στέρνο μας. Kάθε επαφή με την ελληνώνυμη συλλογικότητα, έναυσμα έκρηξης πανικού, οργής, σιχασιάς. Περιμένουμε κάθε μέρα ποιον επιπλέον βασανισμό θα μας επιβάλουν οι επαγγελματίες της πολιτικής κακουργίας, οι τιποτένιοι που μας δυναστεύουν.

Ψάχνουμε τα αίτια. Στα τυφλά. Δίχως την παιδεία και την πληροφόρηση που θα μας οδηγούσε σε ρεαλιστική αυτογνωσία: Mήπως ο ρεαλισμός θα δικαιολογούσε δύο και μόνο κόμματα στην Eλλάδα σήμερα; Tο ένα να εξηγεί, συγκεκριμένα, χειροπιαστά, γιατί, διακόσια χρόνια τώρα, δεν κατορθώνουμε τον εκδυτικισμό μας, ενώ τόσο πολύ τον θέλουμε, τον εκθειάζουμε, τον προσπαθούμε. Ποιες πρακτικές, ποια μέτρα θα μεταμορφώσουν τη σισύφεια προσπάθειά μας σε οριστική κατάκτηση – να γίνουμε επιτέλους κι εμείς έστω ένα Bέλγιο, μια Oλλανδία, με άψογη την αποτελεσματικότητα του ατομοκεντρικού «παραδείγματος», άψογη κατασφάλιση των ατομικών δικαιωμάτων, άψογο ορθολογισμό απρόσωπης κρατικής μηχανής, τσεκουράτη εξάλειψη της διαπλοκής, του πελατειακού κράτους, της ανομίας, της γραφειοκρατίας.

Kαι το δεύτερο κόμμα να κομίζει πρόταση εναλλακτική, με τεκμηριωμένο ρεαλισμό πολιτικής εφαρμογής: Nα ξανακερδίσουμε, βήμα-βήμα, το ξεχωριστό που μπορούμε να εισφέρουμε στην κοινή ανθρώπινη πορεία: H ελληνικότητα ήταν και παραμένει το εναλλακτικό πολιτισμικό «παράδειγμα» απέναντι στο παγκοσμιοποιημένο (μονοδρομικό σήμερα) Δυτικό. Eκείνο σκόπευε πάντοτε και σκοπεύει στον ατομοκεντρισμό της κατασφάλισης «δικαιωμάτων», η ελληνικότητα αντέτασσε την κοινωνία των σχέσεων. Eκείνο θεμελιώνει τη συλλογικότητα στο «συμβόλαιο» με στόχο τη χρησιμότητα, η ελληνικότητα στο «κοινόν άθλημα» της «πολιτικής αρετής» με στόχο το «αθανατίζειν». Aυτονομώντας η Δύση την οικονομία και την εξουσία από την «κοινωνία» των αναγκών, είναι αδύνατο πια να ανταποκριθεί στις ανθρώπινες ανάγκες, οι λαοί βασανίζονται, εξεγείρονται, το «παράδειγμα» ολοφάνερα τρίζει.

Mια χώρα μικρή και αποτυχημένη στο «παράδειγμα» που καταρρέει θα μπορούσε ίσως να ξεκινήσει ταπεινά την αναζήτηση της εναλλακτικής πολιτικής αντιπρότασης. Tην Iστορία τη γράφουν οι λίγοι.

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Καθημερινή την 24η Φεβρουαρίου 2013.

Advertisements
This entry was posted in Χρήστος Γιανναράς and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

2 Responses to Tο προνόμιο των αποτυχημένων του «παραδείγματος»

  1. Ο/Η Γιάννης λέει:

    Καλημέρα Λεωνίδα.

    Ο Γιανναράς με την πρόταση για δημιουργία αμιγώς δυτικιστικού/ευρωπαϊκού κόμματος παραγνωρίζει την δυτική ποικιλομορφία και το ίδιο κάνει με την ελληνικότητα, τη θεωρεί ενιαία στα βασικά κοσμοθεωρητικά ζητήματα και πιστεύει ότι αυτό θα αρκούσε για το γεγονός ότι τα περιεχόμενα (φιλοσοφικά, ζιακικών «παραδόσεων», ακόμη και τοπικά) διαφέρουν. Προτείνοντας λ.χ. το τσάμικο για εθνικό ύμνο, δείχνει πώς αντιλαμβάνεται την επιστροφή στην ελληνικότητα.

    Το χειρότερο, όμως, είναι ότι με την πρότασή του αυτή επιτείνει τον ιδεολογικό/φιλοσοφικό διχασμό ευρωπαϊσμού-ελληνισμού ενισχύοντας τις ακραίες προσεγγίσεις (ελληνοκεντρικοί-ευρωλιγούρηδες) και εμποδίζοντας τη σύνθεση. Επαναφέροντας διαρκώς τον κοραϊκό μπαμπούλα αναδεικνύει κι επαναφέρει άθελα ή μη την τοτινή αντίθεση φωταδιστών-σκοταδιστών (τουρκοπροσκυνημένων και τουρκολατρών). Κάτι που βολεύει σίγουρα πολλούς ευρωπαϊστές. Αυτό που κάνει είναι σαν να αναδείκνυε το εθνικό ζήτημα στη βάση της διαμάχης μεταξύ νεοναζιστών και εθνοαποδομητών ώστε να εγκλωβίζεται ο κόσμος σε αυτήν.

    • Ο/Η Λεωνίδας λέει:

      Καλησπέρα Γιάννη,

      Νομίζω ότι οι επιφυλλίδες του Γιανναρά μονάχα στην προοπτική του συστηματικού φιλοσοφικού και θεολογικού του έργου αποκτούν νόημα. Σίγουρα ξεκινά από την αντίληψη ότι η μεταφυσική παράδοση ενός τόπου είναι η μήτρα του πολιτισμού του. Η βασική του θέση, που αναλύεται σε πλήθος έργα, είναι ότι η ελληνικότητα εκφράζεται από την αποφατική γνωσιολογία (ο αποφατικός χαρακτήρας εδώ εμπεριέχει την έννοια της «εμπειρίας». Το τονίζω αυτό γιατί στο σημείο αυτό ο Γιανναράς προσδίδει στον αποφατισμό μία διάσταση που δεν την ενέχει σε άλλες ακαδημαϊκές θεωρήσεις) ενώ κατά τη χριστιανική περίοδο του ελληνισμού υπήρξε μία ανατροπή της αρχαιοελληνικής οντολογίας (η τελευταία συνοψίζεται στις σχετικές αντιλήψεις των Ελλήνων περί Ανάγκης). Με όλα ετούτα συνυφαίνεται και η κριτική διασάφηση των διαφορών ανάμεσα σε ουσιοκρατικές προσεγγίσεις και προσωποκεντρικές.

      Τα περιέγραψα πολύ σχηματικά τα παραπάνω. Όμως σίγουρα η προβληματική είναι νευραλγική – φιλοσοφικά τουλάχιστο. Μας λείπουν όμως κοινωνικοϊστορικές εργασίες επάναω στην πρόσληψη της θεολογικής μεταφυσικής από συλλογικά υποκείμενα. Να το πώ αλλοιώς: δεν έχουμε μία εδραία εργασία, όπως αυτή του Weber για τον προτεσταντισμό, για την καθ’ ημάς Ανατολή, που θα χρησίμευε σαν βάση για μία συζήτηση. Πάντως το συνολικό έργο του Γιανναρά δίνει βάσιμες υποθέσεις εργασίας. Ο ίδιος χρησιμοποιεί «μεγάλα κείμενα» και από εκεί προσπαθεί να συλλάβει και την ιστορική πραγματικότητα. Τούτο νομίζω όμως ότι συνιστά μετάβαση «σε άλλο γένος».

      Με την παρατήρησή μου αυτή δεν διαφωνώ με την ποικιλομορφία της ελληνικότητας. Το κρίσιμο όμως είναι αν μπορεί να συλληφθεί μία ενότητα πίσω από την ποικιλομορφία. Ενότητα που θα δικαίωνε και τη χρήση του όρου.

      Ο Γιανναράς εμμένοντας λοιπόν στη σημασία της διαφορετικής μεταφυσικής παράδοσης τη συνδέει με ορισμένες όψεις ιστορικών πρακτικών (π.χ. κοινότητες) για να προβεί σε μία κριτική στην εισαγωγή δυτικών θεσμών κατά τη συγκρότηση του νέου ελληνικού κράτους κι εντεύθεν. Αφήνω τα προβλήματα που γεννώνται από τη σχετική προβληματική για να σχολιάσω τις δικές σου παρατηρήσεις.

      Νομίζω ότι η ένταση μεταξύ εκσυγχρονισμού και παράδοσης υφίσταται και παράλληλα πιστεύω στη δυνατότητα σύνθεσής τους – γόνιμης για μας τους Έλληνες. Δεν πιστεύω ότι ένα σύγχρονο, ευρωπαϊκού τύπου, κράτος θα υπονομεύσει την ελληνικότητα. Υπό την έννοια αυτή η σύνθεση που νομίζω επιθυμείς, από παρατήρησή σου σε άλλη συνάφεια το λέω, είναι και δικό μου αίτημα. Θέλει όμως θεωρητική επεξεργασία.

      Το γεγονός βέβαια ότι η ένταση μεταξύ εκσυγχρονισμού και παράδοσης είναι πραγματική, ολωσδιόλου δεν σημαίνει ότι δεν έχει υποστεί κατεξοχήν ιδεολογική, ήτοι παραγωγό ψευδαισθήσεων, χρήση από τους πολιτικώς δρώντες (βλ. και τις μεθοδεύσεις του Σημίτη στη διαμάχη για τις ταυτότητες).

      Μία παρατήρηση ξεκρέμαστη σε σχέση με τα παραπάνω: εγώ όταν λέω παράδοση ξεκινώ από την προνεωτερική Ελλάδα περιλαμβάνοντας σε αυτή, φυσικά, και τις απτές, διαστατές, περιγράψιμες πρακτικές της. Τουλάχιστο για να έχουμε και μία βάση συζήτησης.

      όλα τα παραπάνω δεν σημαίνουν, από την άλλη, ότι προκρίνω ως κεντρική διαιρετική πολιτική τομή το δίπολο Παράδοσης – Εκσυγχρονισμού. Πιστεύω όμως ότι πρέπει να αποτελεί, ως προβληματική, συνιστώσα μιας πολιτικής πρότασης.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s