«Ποιοί είμαστε;»

Του Γιώργου-Στυλιανού  Πρεβελάκη

Ως το 2009 μια οιωνεί λογοκρισία εμπόδιζε συστηματικά την όποια συζήτηση για την οικονομική κατάσταση, την πορεία και τις προοπτικές της χώρας. Όποιος ανεδείκνυε τα αδιέξοδα, όποιος υπεδείκνυε τις αναγκαίες τομές επέσυρε την γενική κατακραυγή ως κινδυνολόγος, νεοφιλελεύθερος, εχθρός του λαού. Κάποιοι εξοστρακίστηκαν από τον πολιτικό και πνευματικό βίο· άλλοι αντιμετώπισαν απειλές, ενίοτε και ωμή βία. Έτσι, απροετοίμαστοι πνευματικά, όταν επήλθε η κρίση δεν είχαμε άλλη επιλογή από τις έξωθεν λύσεις, αμετουσίωτες.

Μοιάζει να έχουν αποτραπεί τα χειρότερα, αν και δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι η επιλεγείσα στρατηγική είναι προσαρμοσμένη στις ειδικές ελληνικές συνθήκες. Εν πάση περιπτώσει, στηριχθήκαμε σε ένα σταθερό γεωπολιτικό πλαίσιο. Αποσχιστικές τάσεις και έξωθεν απειλές δεν εμφανίστηκαν, οι συμμαχίες με την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες λειτούργησαν, οι ανταγωνιστικές μεγάλες δυνάμεις δεν άσκησαν καθοριστική επίδραση.

Οι προηγούμενες γενεές δεν είχαν μια τέτοια πολυτέλεια. Παράλληλα με τις οικονομικές κρίσεις, έπρεπε να αντιμετωπίσουν και το ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον το οποίο οδήγησε στους δύο παγκοσμίους πολέμους· έπρεπε να προασπίσουν την εδαφική ακεραιότητα της χώρας, η οποία απειλήθηκε έσωθεν και έξωθεν. Οι προκλήσεις αυτές εξηγούν τον πλούτο των προπολεμικών προβληματισμών γύρω από την εθνική ταυτότητα, καθώς και την επιστημονική, λογοτεχνική και καλλιτεχνική παραγωγική έμπνευση. Η γενεά του Μεσοπολέμου αναδύθηκε και δημιούργησε μέσα σε ένα περιβάλλον με έντονη γεωπολιτική δραστηριότητα.

Όπως μέχρι πρό τινος κυριαρχούσε η ψευδαίσθηση της οικονομικής ασφάλειας, έτσι και σήμερα θεωρούμε ότι οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι απειλούν «τους άλλους». Ζητήματα όπως η επιβίωση του ευρωπαϊκού σχεδίου, η αποσύνθεση του πολιτικού σκηνικού της Μέσης Ανατολής και οι αυξανόμενες φιλοδοξίες της Ρωσίας στην περιοχή μας αντιμετωπίζονται επιφανειακά, σε ένα συνεχές δημοσιογραφικό zapping. Πίσω από την ανεύθυνη ελαφρότητα κρύβεται ο ίδιος πνευματικός συντηρητισμός ο οποίος παρεκώλυσε την συζήτηση για την δύσμορφη και παρασιτική οικονομική ανάπτυξη κατά την περασμένη τριακονταετία.

Ο προβληματισμός για τα γεωπολιτικά ζητήματα έχει πάντα αφετηρία το ερώτημα-τίτλο του τελευταίου βιβλίου του Samuel Huntington : «Ποιοί είμαστε;». Η απάντηση, διαφορετική ανά εποχή και συγκυρία, επιτρέπει την συγκρότηση ενός πολιτικού υποκειμένου το οποίο τοποθετείται έναντι των γεωπολιτικών διακυβευμάτων. Το χαοτικό γεωπολιτικό περιβάλλον αποκτά νόημα και δομή, μόνον όταν η απάντηση στο ερώτημα αυτό καταστεί σαφής, ορθή και λειτουργική. Πρόκειται για ένα ιδιαιτέρως κρίσιμο ζήτημα που αφορά την επιβίωση και την πρόοδο ενός κοινωνικού συνόλου το οποίο μπορεί να συγκροτείται σε διάφορες κλίμακες: τοπική,  περιφερειακή,  εθνική,  υπερεθνική.

Η συζήτηση αυτή έχει προ πολλού ακινητοποιηθεί στην Ελλάδα. Ο δεξιός οπισθοδρομισμός αρνείται τον εξελικτικό χαρακτήρα της ταυτότητας και ασκεί λογοκριτική τρομοκρατία σε όποια προσπάθεια ανανέωσης· ο αριστερός κατεδαφισμός, εξίσου βίαιος, αρνείται την εποικοδομητική λειτουργικότητα των παραδοσιακών συμβόλων και θεσμών. Ανάμεσα στην Σκύλλα και την Χάρυβδη, η επιστράτευση της δημιουργικής φαντασίας ακυρώνεται, πριν οδηγήσει σε συγκροτημένες εναλλακτικές προτάσεις. Η ακινησία δεν ενοχλεί όσο το γεωπολιτικό πλαίσιο είναι σταθερό- όπως συνέβη στα καθ’ημάς από το τέλος του Εμφυλίου ώς σήμερα. Όμως, η παρένθεση αυτή ενδέχεται να κλείσει σύντομα. Εφ’όσον επαναπροκύψουν τα προβλήματα τα οποία συγκλόνισαν τις προηγούμενες γενεές, θα αποκαλυφθεί το πνευματικό κενό.

Αντίθετα με την οικονομική κρίση, έξωθεν έτοιμες λύσεις δεν θα διατίθενται. Θα πρέπει, τότε, να απαντηθεί επειγόντως και εκ των ενόντων το καίριο ερώτημα «ποιοί είμαστε;»· όχι πλέον στο πλαίσιο του εθνικιστικού 19ου ή του ιδεολογικού 20ου, αλλά του πολιτισμικού 21ου αιώνα. Η απάντηση θα επανακαθορίσει τις σχέσεις με τους γείτονές μας και με τις εμπλεκόμενες στην περιοχή μας μεγάλες δυνάμεις, θα επαναπροσδιορίσει τους δεσμούς και τις ισορροπίες ανάμεσα στο ελληνικό Κράτος, το κυπριακό Κράτος και την Διασπορά, θα αναθεωρήσει τις ιεραρχήσεις ανάμεσα στο αθηναϊκό κέντρο και τις περιφερειακές ή τοπικές οντότητες. Τροφοδοτούμενη από τον ιστορικό χρόνο, τις συνέχειες, και από τις γεωγραφικές εμπειρίες, τα τοπία, θα πρέπει να νοηματοδοτήσει και να ανανεώσει την τρωθείσα εθνική υπερηφάνεια, σύμφωνα με τις νέες κυρίαρχες οικουμενικές αξίες και συνθήκες.

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Εστία την 17η Ιουνίου 2014.

Advertisements
This entry was posted in Γιώργος Πρεβελάκης and tagged , , , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

4 Responses to «Ποιοί είμαστε;»

  1. Ο/Η TonyHawk λέει:

    Καλησπέρα Λεωνίδα.
    Καθηγητής Γεωπολιτικής στη Σορβόννη ο κ. Πρεβελάκης και μας λέει πως οι αυξανόμενες φιλοδοξίες της Ρωσίας στην περιοχή μας αντιμετωπίζονται επιφανειακά.. Δλδ να της κόψουμε το βήχα μπας και μαζευτεί στη γωνία της.. Όπως καλη ώρα την παρενοχλούν τα ‘ζουζούνια’ του ΝΑΤΟ εκεί στο Ντόνετσκ…
    Πολύ Jen Psaki παρακολουθεί ο κ. Πρεβελάκης και μας τα λέει λίγο αμερικάνικα, δε νομίζεις;
    Έλεος!
    Από αμερικάνικα είμαστε μέχρι τα φρύδια….

  2. Ο/Η TonyHawk λέει:

    βρε Λεωνίδα, μπας κι εσύ είσαι παιδί της Πσάκι;
    Να σου πω την αλήθεια δεν θα εκπλαγώ και τόσο… τέτοιες παρέες που έχεις … 😉
    Καλέ μου, να προσέχεις.

  3. Ο/Η Λεωνίδας λέει:

    Ήθελα να σημειώσω κάτι στο πρώτο σου σχόλιο Τόνυ αλλά το έχασα το τόπι…ποιά είναι η Πσάκι;
    Κοίταξε, εγώ δεν έχω γνώση της γεωπολιτικής. Αντιλαμβάνομαι διαισθητικά ορισμένες κανονικότητες στην ιστορία που με διάφορο μανδύα επανέρχονται. Για παράδειγμα, η προσπάθεια του αγγλοσαξωνικού κόσμου να μην καταστεί μία κυρίαρχη δύναμη στην Ευρώπη, το γεγονός ότι η Ελλάδα συμπλέει με αυτόν (ίσως επειδή είναι τέτοια η σημασία της θάλασσας), η διάψευση των ελπίδων μας στη ρωσική προσδοκία κάθε φορά (από τον καιρό του Μεγάλου Πέτρου και δώθε, βλ. τα Ορλωφικά) και πάει λέγοντας. Πάντως το άρθρο είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Υποβάλλει μίαν αντίληψη για την ανακίνηση των ζητημάτων που αφορούν στην εθνική ταυτότητα.

    Δεν ξέρω είμαι παιδί της Πσάκι;

  4. Ο/Η TonyHawk λέει:

    Πολύ εύκολα χάνεις το τόπι.
    Δεν ξέρεις την πσάκι? Η αμερικάνικη προπαγάνδα/πραγματικότητα με μορφή γυναίκας, τπτ λιγότερο.
    Ως πρώτο βήμα νομίζω πως θα έπρεπε να ρωτήσουμε τον κ. Πρεβελάκη αν σε νοιώθει αδελφό του 🙂

    *Τι σχέση έχουν τα Ορλωφικά κι η διάψευση των ελπίδων μας στη ρωσική προσδοκία κάθε φορά με τον τρόπο που βλέπει τη Ρωσία ο Πρεβελάκης; Λες να τους έχει άχτι επειδή δεν ήλθαν προς βοήθειά μας; Δε το νομίζω…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s